نوع مقاله : مقاله ترویجی

نویسندگان

1 دانش‌آموخته دکترای تاریخ ایران بعد از اسلام، مدرس دانشگاه فرهنگیان

2 دکترای تاریخ اسلام، استادیار گروه تاریخ دانشگاه فرهنگیان، پردیس علامه طباطبایی لرستان

چکیده

تسلط نظامی- سیاسی دولت بر لرستان و سایر مناطق کشور در عهد پهلوی فصل جدیدی در تاریخ کشور رقم زد. حکومت پهلوی به منظور تمرکزگرایی در کشور و دیگر اهدافش سعی در سرکوب ایلات و عشایر سراسر کشور و به‌خصوص منطقه راهبردی لرستان داشت. با ورود قوای نظامی به لرستان در سال 1302 ش. جنگ‌های خونینی بین دو طرف اتفاق افتاد و تا سال 1312 ش. به طول انجامید. مسئله مقاله این است که چگونه و با چه شیوه‌ای تسلط بر لرستان توسط قوای نظامی انجام پذیرفت؟ در این مقاله به روش توصیفی- تحلیلی، راه‌کارهای نظامی و انتظامی حکومت پهلوی اول در ایجاد تمرکزگرایی در لرستان بررسی شده است. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که راهکارهای دولت پهلوی اول در تصرف لرستان با توجه به ماهیت و واکنش اهالی به آن، به دو دسته تقسیم می‌شود. دولت پهلوی در راستای رسیدن به پیروزی نهایی در این جنگ‌ها غیر از رویارویی مستقیم، از سیاست‌ها و حربه‌هایی چون: به‌کارگیری اشخاص خدمت‌گزار، جاسوسی، تأمین و سوگندهای دروغین، اعدام سران، تبعید عشایر، خلع سلاح و کارهای عمرانی همچون احداث راه و دیگر اقدامات بهره برده است.
 

کلیدواژه‌ها

  • اردلان، امان اله (1383)، خاطرات حاج‌عزالممالک اردلان، به کوشش باقر عاقلی، تهران: نشر نامک. ##
  • استارک، فریا (1364)، سفرنامه الموت، لرستان و ایلام، ترجمه علی‌محمد ساکی، تهران: انتشارات علمی. ##
  • اقبالی، رضا (1391)، امنیت و انتظامات در لرستان از صفویه تا پهلوی، قم: انتشارات ائمه. ##
  • امان‌اللهی بهاروند (1391). مجموعه مقالات درباره لرستان و ایران، ترجمه پیمان امان‌اللهی بهاروند، خرم‌آباد: اردیبهشت جانان. ##
  • ــــــــ (1374)، مبانی کوچ‌نشینی در ایران، تهران: انتشارات آگاه. ##
  • امیراحمدی، احمد (1373)، اسناد نخستین سپهبد ایران، به کوشش سیروس سعدوندیان، تهران: مؤسسه پژوهش و مطالعات فرهنگی. ##
  • ــــــــ (1373)، خاطرات نخستین سپهبد ایران، به کوشش غلامحسین زرگری نژاد، تهران: مؤسسه پژوهش و مطالعات فرهنگی. ##
  • اوریل داگلاس، ویلیام (1377)، سفرنامه (سرزمین شگفت)، ترجمه: حمیدرضا دالوند و شیرین وطن‌دوست، لرستان پژوهی، سال 1، شماره 1 و 2، بهار و تابستان 1377، صص 183-199. ##
  • ایزدپناه، حمید (1376)، تاریخ جغرافیای اجتماعی ایران، ج 1، تهران: انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی. ##
  • بهبودی، هدایت‌الله (1385)، روزشمار تاریخ معاصر ایران، ج 3، تهران: مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی. ##
  • بهرامی، روح‌الله (1377)، «سیاست قومی پهلوی اول در قبال قوم لر»، تهران: فصلنامه مطالعات راهبردی، پیش‌شماره اول، صص 85-133. ##
  • بیات، کاوه (1373)، عملیات لرستان، اسناد سرتیپ محمد شاه‌بختی، تهران: شیرازه. ##
  • ــــــــ (1387)، رضاشاه و عشایر؛ رضاشاه و شکل­گیری ایران نوین؛ دولت و جامعه در زمان رضاشاه، چاپ دوم، گردآورنده استفانی کرونین، ترجمه مرتضی ثاقب­فر، تهران: جامی. ##
  • بیرانوند، ماشاالله (1393)، رضاخان و جنگ‌های لرستان، خرم‌آباد: شاپورخواست. ##
  • جمالی، مجید (1373)، حماسه لرستان، تهران: صریر قلم. ##
  • جانبگلو، رامین (1379)، ایران و مدرنیته، گفتگویی با پژوهشگران ایرانی و خارجی در زمینه رویارویی ایران با دستاوردهای جهان، ترجمه حسین سامعی، تهران: گفتار. ##
  • خدابخشی، حاجی‌رضا (1384)، تاریخ سیاسی لرستان، ج 1، خرم‌آباد: افلاک. ##
  • ــــــــ (1371)، عشایر لرستان، قم، دارالنشر اسلام. ##
  • دوبد، بارن (1388)، سفرنامه لرستان و خوزستان، ترجمه حسین آریا، تهران: علمی فرهنگی. ##
  • رزم‌آرا، حاجعلی (1322)، جغرافیای نظامی ایران (لرستان)، تهران: سازمان انتشارات ارتش. ##
  • ــــــــ (1382)، خاطرات و اسناد سپهبد رزم‌آرا، به کوشش کامبیز رزم‌آرا و کاوه بیات، تهران: شیراز. ##
  • رشیدیان، هدایت‌اله (1381). خرم‌آباد در گذر جغرافیای انسانی، خرم‌آباد: نشرافلاک. ##
  • روستایی، محسن (1384)، «پیشینه و چگونگی تشکیل قشون اسلامیه در لرستان»، فصلنامه تحقیقات تاریخی گنجینه اسناد، سال پانزدهم، دفتر اول، شماره 57، صص 5-20. ##
  • ساکی، علی‌محمد (1343)، جغرافیای تاریخی لرستان، خرم‌آباد: کتاب‌فروشی محمدی. ##
  • ستوده، یدالله (1388)، شورش لرستان، خرم‌آباد: شاپورخواست. ##
  • شهسواری، تقی (1377)، «مقاله روزگار رنج» (مصاحبه با سلطنت اعظمی بیرانوند فرزند علی‌رضاخان)، لرستان پژوهی، سال 1، شماره 3 و 4، صص 272-280. ##
  • شهسواری، تقی (1376)، «برگی از تاریخ عشایر»، فصلنامه شقایق، به کوشش فرید قاسمی، سال 1، شماره 1، صص 42-85. ##
  • صلاح، مهدی، اسماعیل سپهوند و محمدعلی نعمتی (1396)، «بررسی فرماندهی سرتیپ خزاعی در لرستان (1304 تا 1305 ش) و نقش او در قیام لرستان در سال 1306»، فصلنامه پژوهش‌های تاریخی، دانشگاه اصفهان، سال پنجاه‌وسه، دوره جدید، سال نهم، شماره سوم، صص 1-17. ##
  • عاقلی، باقر (1379)، رضاخان و قشون متحدالشکل، تهران: نامک. ##
  • عَلَم، محمدرضا، فرزانه دشتی و بیژن میرزایی (1393)، «برنامه تجدد و نوسازی ایران در عصر رضاشاه پهلوی»، تحقیقات تاریخ اجتماعی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، سال چهارم، شماره اول، بهار و تابستان، صص 61-86. ##
  • عیدی، حمید (1387)، یادگار عمر؛ خاطراتی از خرم‌آباد قدیم، خرم‌آباد: افلاک. ##
  • غنی، سیروس (1378)، برآمدن رضاخان، ترجمه حسن کامشاد، تهران: نیلوفر. ##
  • فوران، جان (1386)، مقاومت شکننده تاریخ تحولات اجتماعی ایران، ترجمه احمد تدین، تهران: مؤسسه خدمات فرهنگی رسا. ##
  • قاسمی، فرید (1390)، اسناد خرم‌آباد، تهران: کتابخانه و موزه و اسناد مجلس شورای اسلامی. ##
  • قراگوزلو، غلام‌حسین (1383)، جنگ‌های لرستان، تهران: اقبال. ##
  • کسرایی، محمد سالار (1379). چالش سنت و مدرنیته در ایران؛ از مشروطه تا 1320 ش، تهران: مرکز. ##
  • مکی، حسین (1324)، تاریخ بیست‌ساله، ج 2، تهران: کتاب‌فروشی محمدعلی علمی. ##
  • مورتسن، اینکه دمانت (1373)، کوچ‌نشینان لرستان، ترجمه حسین آریا، تهران: پژوهنده. ##
  • نعمتی، محمدعلی (1397)، لرستان در عصر رضاشاه، خرم‌آباد: اردیبهشت جانان. ##
  • نفیسی، سعید (1345)، تاریخ معاصر ایران، تهران: کتاب‌فروشی فروغی. ##
  • نوری‌اسفندیاری، فتح‌الله (1335)، رستاخیز ایران، مدارک، مقالات و نگارشات خارجی 1323-1299، تهران: چاپخانه سازمان برنامه. ##
  • واعظ شهرستانی، نفیسه (1388)، سیاست عشایری دولت پهلوی اول، تهران: تاریخ ایران. ##
  • والی زاده ‌معجزی، محمدرضا (1382)، تاریخ لرستان روزگار پهلوی، تهران: حروفیه. ##
  • ــــــــ (1380)، تاریخ لرستان روزگار قاجار، تهران: حروفیه. ##
  • ــــــــ (1389)، نام‌آوران لرستان، تهران: حروفیه، تهران. ##
  • ویلسن، آرنولد (1363)، سفرنامه، ترجمه حسین سعادت نوری، تهران: وحید. ##
  • یکرنگیان، میرحسین (1336)، گلگون کفنان، تهران: چاپخانه و کتابفروشی محمدعلی علمی. ##

روزنامه‌ها و اسناد

  • روزنامه اطلاعات: 18 تیر 1309، 4 بهمن 1311، 26 آذر 1308، 8 آبان 1307، 22 بهمن 1307، 28 مرداد 1308، 20 آبان 1308، 3 آبان 1307. ##
  • حبل‌المتین، سه‌شنبه 10 دی 1308، سال سی و هشتم، شماره 15. ##
  • سالنامه پارس، سال هفتم، شماره هفتم، 1312 ش. ##
  • مجلس، 12 رجب 1329 ق، سال چهارم، شماره 117. ##
  • مجلس، 28 رجب 1329 ق، سال چهارم، شماره 129. ##
  • آرشیو سازمان اسناد ملی ایران، مجموعه اسناد شماره: 240015486؛ 293001712؛ 2400012099؛ 72758 -310؛ 240031367؛ 14787-310؛ 297027805؛ 297030863؛ 24583-293. ##
  • اسناد خانوادگی کدخدا ریش‌سفید صفر بیرانوند و تقی‌خان سپهوند.##