نوع مقاله : مقاله ترویجی

نویسنده

عضو هیئت علمی گروه نقاشی ، دانشکده هنر ، دانشگاه الزهرا س، تهران

چکیده

در دوره قاجار، قدرت در مرکز توجه نقاشی‌های پیکرنگاری درباری قرارگرفته است. یکی از موضوعات رسمی نقاشی درباری برای نشان دادن قدرت شاه قاجار، نقاشی‌های نظامی است که به عنوان سندی تاریخی دارای اطلاعات ارزنده‌ای می‌باشد. این نوع نقاشی در دوره فتحعلی‌شاه و ناصرالدین‌شاه قاجار توسط دربار به نقاشان سفارش داده ‌شده است. در نقاشی‌های نظامی در دوره فتحعلی‌شاه و ناصرالدین‌شاه، شاه و ولیعهد در بازدید نظامی از صحنه‌های جنگ دیده می‌شوند. این نوع نقاشی‌های نظامی از موضوعات رسمی دربار بوده و در دوره اول قاجار به علت جنگ‌های ایران و روس از واقعیت تاریخی برخوردار است. با توجه به اهمیت نقاشی نظامی در دوران قاجار به عنوان سندی نظامی و تصویری از این دوران، هدف از این مطالعه بررسی نقاشی‌های نظامی و ویژگی‌های آن و شباهت و تفاوت آن می‌باشد. روش پژوهش حاضر کیفی بوده و شیوه گردآوری اطلاعات به‌صورت اسنادی- کتابخانه‌ای است و به تحلیل مفروض پژوهش می‌پردازد. نتایج یافته‌های پژوهش حاکی از آن است این نوع نقاشی نوعی از نقاشی رسمی و پیکرنگاری درباری بوده که به عنوان سند تاریخی برای ثبت وقایع در دوران اول و برای نمایش قدرت در دوران دوم به کار می‌رفته است. حضور ولیعهد در تصاویر نظامیِ هر دو دوره بر مشروعیت فرد دوم سلطنت تأکید دارد.
 

کلیدواژه‌ها

  • آژند، یعقوب (1392)، نگارگری ایران، ج 2، تهران: سمت. ##
  • آدامووا، آ.ت.(1386)، نگاره‌های ایرانی گنجینه ارمیتاژ، ترجمه‌ زهره فیضی، تهران: فرهنگستان هنر. ##
  • افشار مهاجر، کامران (1391)، هنرمند ایرانی و مدرنیسم، تهران: دانشگاه هنر. ##
  • اولیویه، گیوم آنتوان (1371)، سفرنامه (تاریخ اجتماعی-اقتصادی ایران در دوران آغازین عصر قاجاریه). ترجمه‌ محمد طاهرمیرزا، به تصحیح و با حواشی دکتر غلامرضا ورهرام، تهران: انتشارات اطلاعات. ##
  • باباپور، یوسف و آقازاده، مینا (1392)، رساله در آداب جنگ و قانون مشق نظام در ایران دوره قاجار، تألیف سرهنگ علیرضا یگانلو مرندی (بر اساس نسخه خطی 659، کتابخانه مجلس مجموعه کریم زاده تبریزی)، پیام بهارستان، ش 21، صص 344-289. ##
  • پنجه باشی، الهه (1396)، مطالعه تطبیقی دو نقاشی از زنان در دوره قاجار با رویکرد بینامتنیت، مجله زن در فرهنگ و هنر، دوره 8، شماره 4، زمستان، صص 453-472. ##
  • پاکباز، رویین (1379)، نقاشی ایران از دیرباز تا امروز، تهران: نارستان. ##
  • جعفری جلالی ، بهنام (1382)، نقاشی قاجاریه نقد زیبایی‌شناسی، تهران: کاوش قلم. ##
  • خلیلی، ناصر (1382)، گرایش به غرب در هنر عثمانی، قاجار، هند، تهران: کارنگ. ##
  • خانی زاده، مهدی و ابوالفضل حسن‌آبادی (1394)، سازمان و تشکیلات داخلی قشون دوره‌ قاجار با تکیه‌بر مجموعه‌ حسن‌زاده‌ی موجود در مرکز اسناد آستان قدس رضوی. فصلنامه‌ گنجینه‌ اسناد، سال بیست و پنجم، دفتر سوم (99): صص 51-28. ##
  • خانی زاده، مهدی (1388)، نگاهی به اسناد نظامی دوره قاجار موجود در مرکز اسناد آستان قدس رضوی، نشریه الکترونیکی سازمان کتابخانه‌ها موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی، ش 3، صص 17-1. ##
  • خاوری شیرازی، میرزا فضل‌الله (1380)، تاریخ ذوالقرنین، تصحیح: ناصر افشارفر، تهران: کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی. ##
  • خالقی، مجتبی (1394)، اصلاحات نظامی عباس میرزا نایب‌السلطنه، فصلنامه پارسه، سال 15، ش 25، صص 78-55. ##
  • دل‌زنده، سیامک (1395)، تحولات تصویری هنر ایران بررسی انتقادی، تهران: نظر. ##
  • رضایی، عبدالعظیم (1381)، تاریخ ده‌هزارساله ایران از سلسله افشاریه تا انقراض قاجاریه، ج 4، تهران: اقبال. ##
  • رینگر، مونیکا (1381)، آموزش دین و گفتمان اصلاح فرهنگی در دوره قاجار، ترجمه: مهدی حقیقت‌خواه تهران: ققنوس. ##
  • راوندی، مرتضی (2536)، تاریخ اجتماعی ایران، ج 5، تهران: نگاه. ##
  • رضا قلی، علی (1382)، جامعه‌شناسی نخبه کشی، تهران: نی. ##
  • سپهر، محمدتقی (1377)، ناسخ التواریخ، تهران: امیرکبیر. ##
  • سینایی، وحید (1384)، دولت مطلقه و نظامیان سیاست در ایران، تهران: کویر. ##
  • علی­زاده بیرجندی، زهرا و اکرم ناصری (1395)، پیوندهای هنر و سیاست در عصر قاجار و پیامدهای آن، باغ نظر، سال 13، شماره 42، صص 78-67. ##
  • فلور، ویلم و چلکووسکی، پیتر و مریم اختیار (1381)، نقاشی و نقاشان دوره قاجاریه، ترجمه یعقوب آژند، تهران: ایل شاهسون بغدادی. ##
  • فرهمند، جلال (1384)، قشون دولت علیه ایران. نشریه‌ تاریخ معاصر ایران، ش 36، صص 316-293. ##
  • قراگوزلو، ناصر (1386)، اصلاحات و تجدد در عصر قاجار، چاپ اول، بی‌جا. ##
  • قاضی‌ها، فاطمه (1394)، ناصرالدین‌شاه قاجار و نقاشی، تهران: سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران. ##
  • کشمیرشکن، حمید (1393)، کنکاشی در هنر معاصر ایران، تهران: نظر. ##
  • کرونین، استفانی (1377)، ارتش و تشکیل حکومت پهلوی در ایران، ترجمه: غلامرضا بابایی، تهران: خجسته. ##
  • کن بای، شیلا (1382)، نقاشی ایرانی، ترجمه: مهدی حسینی، تهران: دانشگاه هنر. ##
  • گودرزی، مرتضی (1388)، آیینه خیال، تهران: سوره مهر. ##
  • مرادی، مسعود و ملک شاهی، هاشم و خانی پور، سمیه (1388)، ساختار سنتی ارتش ایران در نیمه نخست دوره قاجار (آقا محمدخان، فتحعلی شاه، محمدشاه)، تاریخ ایران و اسلام، ش 6، صص 56-29. ##
  • ملکشاهی، هاشم و حسنی، سیده مرضیه (1395)، فرآیند تحولات نظامی ایران عصر فتحعلی شاه با تأکید بر اصلاحات نظامی عباس میرزا و پیامدهای آن، فصلنامه علمی- ترویجی مطالعات تاریخ انتظامی، سال 3، ش 11، صص 133-109. ##
  • نفیسی، سعید (1368)، تاریخ اجتماعی و سیاسی ایران در دوره معاصر، تهران: بنیاد. ##
  • یحیایی، داود و ماهینی، فاخته (1388)، جنگ‌های ایران و روس زمینه‌ساز تغییر رویکرد نظام آموزشی ایران، تاریخ تمدن اسلامی، ش 9، صص 174-157. ##
  • یکرنگیان، میرحسین (1384)، سیری در تاریخ ارتش ایران، تهران: خجسته. ##
  • Diba, Layla and S-Ekhtiar, Maryam (1999). Royal Persian Paintings: The Qajar Epoch 1785-1925 Hardcove, Broklyn Museum of Art, Newyork. ##
  • Raby, Julian (1998), Qajar Portraits: Figure Paintings from Nineteenth Century Persia (Azimuth Editions in Association With Iran Heritage Foundation), Azimuth Editions,Iran Heritage Foundation. ##
  • میدان مشق، شماره اموال13930100063،محمد حسن افشار( نقاش باشی لال)، 4 متر و 50 در 2 متر و 20 سانتی متر. ##

http://malekmuseum.org/artifact/1393.01.00063.##