نوع مقاله : مقاله ترویجی

نویسنده

عضو هیئت علمی گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرم‌آباد، ایران.

چکیده

بست‌نشینی در برخی مکان‌های مذهبی و دارای قداست از نظر مردم، یکی از راه‌های حفظ امنیت فردی بوده که کسانی به آن متوسل می‌شده‌اند. منابع دوره صفویه به‌روشنی اطلاعات بایسته‌ای از مرسوم بودن بست‌نشینی و چگونگی آن یا اماکن بست به‌دست نمی‌دهند؛ اما براساس همان اخبار اندک و گزارش‌های سفرنامه‌نویسان اروپایی دریافت می‌شود که در این دوره اگرچه نه به گستردگی دوره قاجاریه، مکان‌هایی به‌عنوان بست معروف بوده و کسانی در آنها بست نشسته‌اند. در این مقاله، به‌روش توصیفی- تحلیلی، پدیده بست‌نشینی در دوره صفویه بررسی شده و مکان‌ها و تأسیساتی که بست بوده و نمونه‌هایی از بست‌نشینی در آنها تشریح شده است. یافته‌های پژوهش بیان‌گر این نکته است که برخی بناها و نهادهای مذهبی و برخی تأسیسات سیاسی و اداری در این دوره جایگاه بست بوده که نقش امنیتی حفظ جان ستم‌دیدگان را در برابر مظالم دستگاه حکومتی ایفا می‌کردند؛ اما این پدیده گسترش چندانی همانند دوره قاجاریه نداشته است.
 

کلیدواژه‌ها

  • منابع

    • اشترویس، یوهان (1396)، سفرنامه یوهان اشترویس، ترجمه ساسان طهماسبی، قم، مجمع ذخائر اسلامی با همکاری کتابخانه و موزه ملی ملک- تهران. ##
    • اولئاریوس، آدام (1369)، سفرنامه آدام اولئاریوس، ترجمه حسین کُردبچه، بی­جا، کتاب برای همه. ##
    • بل، جان (1397)، سفرنامه جان بل آنترمونی (فرستادگان پطر کبیر به دربار شاه سلطان حسین)، ترجمه ساسان طهماسبی، قم، مجمع ذخائر اسلامی. ##
    • بهار، لاله­تیک­چند (1379)، بهار عجم: فرهنگ لغات، ترکیبات، کنایات و امثال فارسی، تصحیح کاظم دزفولیان، تهران، طلایه. ##
    • بیات، اروج­بیگ (1338)، دون ژوان ایرانی، با یادداشت­های لسترنج، ترجمه مسعود رجب­نیا، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب. ##
    • پروشانی، ایرج (1376)، «بست و بست­نشینی»، دانشنامه جهان اسلام، زیرنظر غلامعلى حدادعادل، ج3، تهران، بنیاد دایره‌المعارف اسلامى. ##
    • پولاک، یاکوب ادوارد (1368)، سفرنامه‌ پولاک «ایران و ایرانیان»، ترجمه کیکاووس جهانداری، چاپ دوم، تهران، خوارزمی. ##
    • ییرزاده زاهدی، شیخ حسین پسر شیخ ابدال (1343)، سلسله­النسب صفویه، برلین، ایرانشهر. ##
    • تاورنیه، ژان باتیست (1369)، سفرنامه تاورنیه، ترجمه ابوتراب نوری، تصحیح حمید شیرانی، چاپ چهارم، بی­جا، سنایی و تأیید اصفهان. ##
    • جنابدی، میرزابیگ حسن (1378)، روضه­الصفویه، به­کوشش غلامرضا طباطبایی مجد، تهران، بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار. ##
    • حبیبی، محمد (1384)، «بست و بست­نشینی در حرم امام رضا(ع)»، دفتر اسناد، ج2 و 3، به­کوشش زهرا طلایی، مشهد، سازمان کتابخانه­ها، موزه­ها و مرکز آستان قدس رضوی. ##
    • خالصی، عباس (1366)، تاریخچه بست و بست­نشینی، تهران، علمی. ##
    • خنجی اصفهانی، فضل­الله­بن روزبهان (1382)، تاریخ عالم­آرای امینی، تصحیح محمداکبر عشیق، تهران، میراث مکتوب. ##
    • دالساندری، وینچنتو (1381)، سفرنامه، در: سفرنامه­های ونیزیان در ایران، ترجمه منوچهر امیری، چاپ دوم، تهران، خوارزمی. ##
    • دایره­المعارف بزرگ اسلامی (1383)، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، ج12، تهران، مرکز بزرگ دایره­المعارف بزرگ اسلامی. ##
    • دایره­المعارف تشیع (1375)، زیر نظر احمد صدر حاج­سیدجوادی؛ کامران فانی و بهاءالدین خرمشاهی، ج3، تهران، شهید سعید محبی. ##
    • دلاواله، پیترو، (1370)، سفرنامه، ترجمه شعاع­الدین شفا، چ2، تهران، علمی و فرهنگی. ##
    • دلند، آندره دولیه (1355)، زیبایی­های ایران، ترجمه محسن صبا، تهران، انجمن دوستداران کتاب. ##
    • دهخدا، علی­اکبر(1341)، لغت­نامه، ج3، تهران، سازمان مدیریت و برنامه­ریزی کشور. ##
    • رشیدالدین فضل­الله (1338)، جامع­التواریخ، تصحیح بهمن کریمی، تهران، اقبال. ##
    • رشیدالدین فضل­الله همدانی (1364ق)، مکاتبات رشیدی، چاپ لاهور. ##
    • سانسون، مارتین (1346)، سفرنامۀ سانسون، ترجمۀ‌ تقی تفضلی، تهران، ابن­سینا. ##
    • شاردن، جان (1374)، سفرنامه شاردن، ترجمه اقبال یغمایی، ج3 و 4، تهران، توس. ##
    • شاردن، جان (1375)، سفرنامه شاردن، ترجمه اقبال یغمایی، ج5، تهران، توس. ##
    • عالم­آرای شاه اسماعیل]مجهول­المؤلف [(1384)، تصحیح اصغر منتظرصاحب، چاپ دوم، تهران، علمی و فرهنگی. ##
    • فلسفی، نصرالله (1369)، زندگانی شاه عباس اول، چاپ چهارم، تهران، علمی. ##
    • فیگوئروا، دن گارسیا د سیلوا (1363)، سفرنامه، ترجمه غلامرضا سمیعی،تهران، نو. ##
    • قزوینی، ابوالحسن (1367)، فوایدالصفویه، تصحیح مریم میراحمدی، تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی. ##
    • قمی، قاضی احمدبن شرف­الدین الحسینی (1383)، خلاصه­التواریخ، تصحیح احسان اشراقی، چاپ دوم، ج1 و 2، تهران، دانشگاه تهران. ##
    • کاتف، فدت آفاناس یویچ (1356)، سفرنامه کاتف، ترجمه محمدصادق همایونفرد، تهران، کتابخانه ملی. ##
    • کارری، چووانی فرانچسکو جملی (1383)، سفرنامه کارری، ترجمه عباس نخجوانی و عبدالعلی کارنگ، چاپ دوم، تهران، علمی و فرهنگی. ##
    • کرزن، جرج ناتانیل (1373)، ایران و قضیه ایران، ترجمه غلامعلی وحید مازندرانی، تهران، علمی و فرهنگی. ##
    • کمپفر، انگلبرت (1363)، سفرنامة کمپفر، ترجمه کیکاووس جهانداری، چاپ سوم، تهران: خوارزمی. ##
    • گرس، ایون (1370)، سفیر زیبا، سرگذشت و سفرنامه فرستاده فرانسه در دربار شاه سلطان حسین صفوی، ترجمه علی­اصغر سعیدی، تهران، تهران. ##
    • ملاکمال (1334)، تاریخ ملاکمال، تصحیح ابراهیم دهگان، اراک، فروردین. ##
    • ملکم، سِر جان (1383)، تاریخ ایران، ترجمه میرزا اسماعیل حیرت، تهران، سنایی. ##
    • منشی، اسکندربیگ (1377)، تاریخ عالم­آرای عباسی، تصحیح محمداسماعیل رضوانی، ج1 و 3، تهران، دنیای کتاب. ##
    • میرزا رفیعا، محمدرفیع­بن حسن (1385)، دستورالملوک میرزا رفیعا، به­کوشش و تصحیح محمداسماعیل مارچینکوفسکی، ترجمه علی کردآبادی، تهران، وزارت امور خارجه. ##
    • میرزا سمیعا (1368)، تذکره­الملوک، به­کوشش محمد دبیرسیاقی، چاپ دوم، تهران، امیرکبیر. ##
    • نصرآبادی، محمدطاهر (1361)، تذکره نصرآبادی، تصحیح وحید دستجردی، چاپ سوم، بی­جا، کتابفروشی فروغی. ##
    • نصیری، علی­نقی (1372)، القاب و مواجب دوره سلاطین صفویه، تصحیح یوسف رحیم­لو، مشهد، دانشگاه فردوسی. ##
    • نطنزی، معین­الدین (1383)، منتخب­التواریخ معینی، به­اهتمام پروین استخری، تهران، اساطیر. ##
    • واله اصفهانی، محمدیوسف (1372)، خلدبرین، به­کوشش میرهاشم محدث، تهران، بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار.##