نوع مقاله : مقاله ترویجی

نویسندگان

1 گروه تاریخ، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

2 گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علو م انسانی، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران

3 گروه تاریخ، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی

چکیده

فتحعلی­شاه با انتخاب عباس­میرزا به عنوان ولیعهد، رقابت و مخالفت سایر شاهزادگان به‌ویژه محمدعلی‌میرزا را برانگیخت. او با اعمال سیاست انتصاب فرزندانش به حکومت ایالات و ولایات، ضمن برقراری نظم و امنیت در سرتاسر ممالک محروسۀ ایران، فضای رقابتی بین شاهزادگان حکمران قاجار را تشدید کرد. در این میان محمدعلی‌میرزا در سال 1221 هـ. ق/1806 م به حکومت کرمانشاهان و مناطق غربی ایران منصوب شد. این پژوهش با روش توصیفی- تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای انجام گرفته است و در صدد پاسخ به این سؤال است که محمدعلی‌میرزا چه اقدامات امنیتی-انتظامی در غرب ایران انجام داد؟ یافته‌ها نشان می‌دهد، محمدعلی‌میرزا با اقدامات امنیتی-انتظامی متعددی به تثبیت جایگاه خود پرداخت و به رقابت با عباس‌میرزا پرداخت. او با اصلاحات نظامی در قشون، تثبیت مرزهای ایران در مقابله با عثمانی‌ها، کنترل ایلات و عشایر و استفاده از توان نظامی آن­ها در سرکوب مخالفان و برقراری امنیت در منطقۀ تحت سلطه­اش، خود را به یکی از مقتدرترین شاهزادگان کشور و رقیب جدی عباس میرزا برای قبضۀ سلطنت تبدیل کرد.
 
 

کلیدواژه‌ها

-      ادموندز، سیسیل جان و بارون دوبد (1362). دو سفرنامه دربارۀ لرستان همراه با رسالۀ لرستان و لرها نوشتۀ ولادیمیر مینورسکی، ترجمۀ سکندر امان‌اللهی بهاروند و لیلی بختیار، تهران: بابک.##
-      اسناد رسمی در روابط سیاسی ایران با انگلیس، روس و عثمانی (1365). به اهتمام غلامحسین میرزا صالح، تهران: تاریخ ایران. ##
-      اسناد و مکاتبات تاریخی ایران در دوره­ی قاجاریه (1366). به کوشش محمدرضا نصیری، تهران: کیهان. ##
-      اسنادی از روابط ایران و روسیه از صفویه تا قاجاریه (1387). ترجمۀ رحیم -مسلمانیان قبادیانی و بهروز مسلمانیان قبادیانی (رحیمی)، ویرایش حسین احمدی، تهران: مرکز اسناد و تاریخ دیپلماسی. ##
-      اعتمادالسلطنه، محمدحسن خان (1367). تاریخ منتظم ناصری، به تصحیح محمد اسماعیل رضوانی، تهران: دنیای کتاب. ##
-      افشار سیستانی، ایرج (1366). نگاهی به خوزستان، تهران: هنر. ##
-      افشار، حسنعلی‌خان (1382). سفرنامۀ لرستان و خوزستان، به کوشش حمیدرضا دالوند، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. ##
-      اوبن، ژان (1362)، ایران امروز، ترجمۀ علی‌اصغر سعیدی، تهران: زوار. ##
-      اوژن بختیاری، ابوالفتح (1345). تاریخ بختیاری، تهران: بی‌نا. ##
-      اولیویه، آنتوان گیوم (1371). سفرنامه اولیویه، ترجمۀ محمد طاهر میرزا، تصحیح غلامرضا ورهرام، تهران: اطلاعات. ##
-      پری، جان. ر (1365). کریم­خان زند، ترجمۀ علی­محمد ساکی، تهران: نشر نو. ##
-      تفرشی (میر آقایی)، میرزاسیدتقی­خان، جغرافیای تاریخی لرستان، نسخۀ خطی خانوادگی. ##
-      تنکابنی، محمد بن سلیمان (1389). قصص العلماء، به کوشش محمدرضا برزگر خالقی و عفت کرباسی، تهران: علمی فرهنگی. ##
-      تیموری، ابراهیم (1392). تاریخ سیاسی ایران در دوران قاجار، تهران: سخن. ##
-      جودت، احمد پاشا (1309)، تاریخ جودت پاشا، استانبول: عثمانیه مطبعه‌سی. ##
-      جونز، سر هارفورد (1386). خاطرات سر هارفورد جونز، ترجمه مانی صالحی علامه، تهران: ثالث. ##
-      خاوری شیرازی، فضل الله (1380). تاریخ ذوالقرنین، تصحیح ناصر افشارفر، تهران: کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی. ##
-      خورموجی، میرزا جعفر (1380). نزهت الاخبار، تصحیح و تحقیق سید علی آل داود، تهران: کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی. ##
-      دروویل، گاسپار (1387). سفر در ایران، ترجمۀ منوچهر اعتماد مقدم، تهران: گوتنبرگ. ##
-      دنبلی، عبدالرازق (1383). مآثرالسلطانیه، به کوشش فیروز منصوری، تهران: اطلاعات. ##
-      دوبد، کلمنت اوگاستس (1384). سفرنامۀ لرستان و خوزستان، ترجمۀ محمدحسین آریا لرستانی، تهران: علمی و فرهنگی. ##
-      دوکوتز بوئه، موریس (1365). مسافرت به ایران، ترجمه‌ی محمود هدایت، تهران: جاویدان. ##
-      دولتشاه، محمدعلی­میرزا، دیوان دولتشاه، نسخه­ی خطی شماره­ی 3003، کتابخانه­ی مجلس. ##
-      دیلک، قایا (1428)، کربلاء فی الأرشیف العثمانی، تعریب حازم سعید منتصر، بیروت: الدار العربیۀ للموسوعات. ##
-      راولینسون، سر هنری (2536). سفرنامۀ سر هنری راولینوس به لرستان و خوزستان، خرم آباد: انتشارات انجمن ادب و قلم. ##
-      ریچ، کلاودیوس جیمز (1429)، رحلۀ ریج المقیم البریطانی فی العراق عام 1820 الی بغداد- کردستان- ایران، تعریب بهاء الدین نوری، بیروت: الدار العربیۀ للموسوعات. ##
-      زکی بیگ، محمد امین (1381). زبدۀ تاریخ کرد و کردستان، ترجمۀ یدالله روشن اردلان، تهران: توس. ##
-      ژوبر، پ. امده (1347)، مسافرت به ایران و ارمنستان، ترجمۀ علیقلی اعتماد مقدم، تهران: بنیاد فرهنگ ایران. ##
-      سایکس، سر پرسی (1380). تاریخ ایران، ترجمه محمد تقی فخر داعی گیلانی، تهران: افسون. ##
-      سپهر، محمدتقی لسان‌الملک (1390). ناسخ التواریخ: تاریخ قاجاریه، به اهتمام جمشید کیانفر، تهران: اساطیر. ##
-      سردار اسعد بختیاری (1390). تاریخ بختیاری، به اهتمام جمشید کیانفر، تهران: اساطیر. ##
-      سردار ظفر بختیاری (1362). یادداشت‌ها و خاطرات سردار ظفر بختیاری، تصحیح الهام وحیدنیا، تهران: یساولی. ##
-      سلطان محمد میرزا قاجار (1364). سفرنامۀ سیف‌الدوله معروف به سفرنامۀ مکه، به کوشش علی‌اکبر خداپرست، تهران: نی. ##
-      سنندجی، شکرالله بن عبدالله (1375). تحفه ناصری در تاریخ جغرافیای کردستان، به کوشش حشمت‌الله طبیبی، تهران: امیرکبیر. ##
-      شافعی، جلال‌الدین (1387). جوغرافیای تاریخی کوردستان، تاران: بیان آزدی. ##
-      شانی زاده (1290). تاریخ شانی‌زاده، ج 1 و 2، طربزون: سلیمان افندی مطبعه‌سی. ##
-      شانی‌زاده (1291). تاریخ شانی‌زاده، ج 3، استانبول، جریدۀ حوادث مطبعه‌سی. ##
-      شیروانی، حاج زین العابدین (1339). ریاض السیاحه، تصحیح اصغر حامد ربانی، تهران: سعدی. ##
-      صداوی، علیرضا (1379). تاریخ بنی کعب و ماجرای شیخ خزعل، تهران: آفرینه. ##
-      عزاوی، عباس (1425)، موسوعۀ تاریخ العراق بین احتلالین، بیروت: الدارالعربیۀ للموسوعات. ##
-      عضدالدوله، احمد میرزا (1376). تاریخ عضدی، به کوشش عبدالحسین نوایی، تهران: بابک. ##
-      غفاری کاشانی، احمد بن محمد (1341). تاریخ نگارستان، به کوشش مرتضی مدرس گیلانی، تهران: حافظ. ##
-      فراهانی، میرزا ابوالقاسم قائم مقام (1373). منشآت، مقدمه بدرالدین یغمایی، تهران: شرق. ##
-      فرمان فرمائیان و دیگران (1389). جنگ و صلح در ایران دوره‌ی قاجار و پیامدهای آن در گذشته و اکنون، ترجمۀ حسن افشار، تهران: مرکز. ##
-      فسایی، حسن بن حسن (1382). فارسنامۀ ناصری، به کوشش منصور رستگار فسایی، تهران: امیرکبیر. ##
-      کرمانشاهانی، آقا احمد (1372). مرآت الاحوال جهان نما، مصحح موسسۀ علامۀ مجدد وحید بهبهانی، قم: انصاریان. ##
-      کسروی، احمد (1373)، تاریخ پانصد سالۀ خوزستان، تهران: علمی فرهنگی. ##
-      کشاورز، اردشیر (1395). زندگی و زمانۀ شاهزاده محمدعلی میرزای دولتشاه، کرمانشاه: اردشیر کشاورز. ##
-      کمبل، سرجان (1384). دو سال آخر، به کوشش ابراهیم تیموری، تهران: دانشگاه تهران. ##
-      گاردان، کنت آلفرد (1362). مأموریت ژنرال گاردان در ایران، ترجمۀ عباس اقبال آشتیانی، تهران: نگاه. ##
-      گروته، هوگو (1369). سفرنامۀ گروته، ترجمه مجید جلیل‌وند، تهران: مرکز. ##
-      لاکهارت، لارنس (1394). انقراض سلسله­ی صفویه، ترجمۀ اسماعیل دولتشاهی، تهران: علمی و فرهنگی. ##
-      لطیف پور، احمد (1386). تاریخ دزفول، تهران: فرهنگ مکتوب. ##
-      لمبتن، ا. ک (1375). ایران عصر قاجار، ترجمۀ سیمین فصیحی، مشهد: جاودان خرد. ##
-      لنجانی اصفهانی، محمدحسن بن محمدرحیم (1391). جنه­الاخبار، به انضمام نخبه الاخبار، به تصحیح میر هاشم محدث، تهران: کتابخانه­، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای ملی##
-      مارکام، کلمنت (1364). تاریخ ایران در دوره‌ی قاجار، ترجمه‌ی رحیم فرزانه، تهران: نشر فرهنگ ایران. ##
-      مانع، جابر جلیل (1372). مسیره الی قبائل الاهواز، قم: بی­نا. ##
-      محمد رفیع افندی (1333)، ایران سفارتنامه‌سی، استانبول: هلال مطبعه‌سی. ##
-      محمود میرزا قاجار (1390). عهد حسام (سفرنامه لرستان و خوزستان)، به کوشش ایرج افشار، تهران: میراث مکتوب. ##
-      محمود میرزا قاجار (بی‌تا). گلشن محمود، بی‌جا: بی‌نا##
-      محمودمیرزا قاجار (1389). تاریخ صاحبقرانی، به کوشش نادره جلالی، تهران: کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی. ##
-      مردوخ کردستانی، آیت‌الله محمد (1379). تاریخ مردوخ، تهران: نشر کارنگ##
-      مستوره اردلان، ماه شرف‌خانم (2005). تاریخ الاکراد، با موخرۀ میرزا علی‌اکبر وقایع‌نگار، ویرایش جمال احمدی آیین، اردبیل: ئاراس. ##
-      مستوفی، عبدالله (1386). شرح زندگانی من، تهران: زوار. ##
-      ملکم، سرجان (1397). نماهایی از ایران: از یادداشت‌های مسافری در شرق، ترجمۀ شهلا طهماسبی، تهران: ققنوس. ##
-      منصف اردلان، خسروبن محمدبن منوچهر (2536). لب التواریخ: تاریخ اردلان، تهران: کانون خانوادگی اردلان. ##
-      موریه، جیمز (1386). سفرنامۀ جیمز موریه، ترجمۀ ابوالقاسم سری، تهران: توس##
-      نامی­اصفهانی، محمدصادق (1363). تاریخ گیتی­گشا، به کوشش سعید نفیسی، تهران: اقبال. ##
-      نظام‌السلطنه مافی، حسینقلی‌خان (1362). خاطرات و اسناد حسینقلی‌خان نظام‌السلطنۀ مافی، به کوشش معصومه مافی و دیگران، تهران: تاریخ ایران. ##
-      نفیسی، سعید (1389). تاریخ اجتماعی و سیاسی ایران در دورۀ معاصر، تهران: اساطیر. ##
-      نواب شیرازی، حاج علی‌اکبر (1371). تذکرۀ دلگشا، تصحیح منصور رستگار فسایی، شیراز: نوید. ##
-      نواب طهرانی، میرزا مهدی (1376). دستورالاعقاب، تهران: تاریخ ایران. ##
-      والی­زاده معجزی، محمدرضا، (1380). تاریخ لرستان روزگار قاجار از تأسیس تا کودتای 1299، ویراستار محمدرضا دالوند، تهران: حروفیه. ##
-      هابز، توماس (1380). لویاتان، ترجمۀ حسین بشیریه، تهران: نی. ##
-      هدایت، رضا قلی‌خان (1373). فهرس التواریخ، به کوشش میر هاشم محدث و عبدالحسین نوایی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. ##
-      هدایت، رضا قلی‌خان (1380)، تاریخ روضه الصفای ناصری، تصحیح جمشید کیانفر، تهران: اساطیر##
-      Albemarle, George (1877). Fifty Years of My Life, NewYork, Henrt Holt And Company##
-      Atkin. Muriel (1980). Russia and Iran 1828-1780, Texas:The university of Texas. ##
-      Buckingham, James silk (1829). Travels in Assyria, Median and Persia, London; Henry Colburn##
-      Ferrier, J. P (1857). Carvan Journey and Wanderings in Persia, Afganistan, Turkistan, and Beloochistan, Translated by William Jesse, edited by H. D. Seymous, London: John. ##
-      Keppel, George. (1827). Personal narrative of a journey from India to England, London: Henry Colburn. ##
-      Kerportr, Robert. (1822). Travel in Georgia, Persia, Armenia, ancient Babylonia, London: Longman. ##
-      Khazeni, Arash (2009). Tribes and empire on the Margins of Nineteenth- Century Iran, Washington: University of Washington press. ##
-      Money, R.C. (1828). journal of Tour in Persia, during the years 1824 and 1825, London: tower- Hill. ##
-      Ouseley, William (1823). Travels in Various Countries of the East, More Particularly Persia, London: Rodwel and Martin. ##
-      Rich, H.C., (1836). Narrative of Residence in koordistan, London: Gregg international. ##
-      Ringer, Monica M. (2001). Education, Religion, and the Discourse of Cultural Reform in Qajar Iran, California: Mazda. ##
-      Stocqueler, J.H. (1832). Fifteen months Pilgrimage through Untrodden tracts of Khuzistan and Persia in journey from of India to England, London: Saunders and Otley. ##
-      Wolf, Joseph (2012). Travels and Adventures of Joseph Wolf, New York, Cambridge University press. ##
مقاله‌ها
-      اسچرباتوف (1353). «مقدمات جنگ دوم ایران و روسیه»، ترجمه‌ی محمود کی، مجلۀ بررسی‌های تاریخی، شماره‌ی 51، صص 94-47. ##
-      آقازاده، جعفر و فرزاد خوش آب (1395)، «اقدامات محمدعلی میرزا دولتشاه برای ایجاد سپاه مدرن در کرمانشاهان»، فصلنامه مطالعات تاریخ انتظامی، سال 3، شماره 10، صص 19-38. ##
-      خاکسار، ابراهیم و علی اکبر کجباف (1394). «خاندان دولتشاهی در مواجهه با عثمانی‌ها»، فصلنامه تاریخ روابط خارجی، دوره 16، شماره 64، صص 55-76. ##
-      گرواند، مجتبی و فرزاد خوش‌آب (1398)، «بررسی اقدامات نظامی محمدعلی­میرزا دولتشاه در تنش مرزی با دولت عثمانی»، فصلنامه مطالعات تاریخ انتظامی، سال 6، شماره 20، صص 1-26. ##
-      نائبیان، جلیل و دیگران (1391)، «پیامدهای اجتماعی و سیاسی رقابت محمدعلی­میرزا دولتشاه و عباس­میرزا»، فصلنامه مطالعات تاریخ فرهنگی، سال 4، شماره 13، صص 107-137. ##
-      Amanat, Abbas (2011).  Dawlatsah, Mohammad-Ali Mirza, in Encyclopedia Iranica, V.2, Fasc.2. pp147-149. ##
-      Uluerler, Sitki (2012), Osmanli-Iran Siyasi Ilışkılerınde Iran Şehzadesı Abbas Mırzanın Rolu (1800-1833). Firat Univesitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt: 22, Sayi:2, Sayfa 308-319##
اسناد
-      ساکما، ش.س: 1303/296. ##
-      ساکما، ش.س: 1304/296. ##
-      ساکما، ش.س: 1305/296. ##
-      ساکما، ش.س: 1348/296. ##
-      ساکما، ش.س: 1375/296. ##
-      ساکما، ش.س: 1387/296. ##
-      ساکما، ش.س: 29108/999##