نوع مقاله : مقاله ترویجی

نویسندگان

1 دکترای علوم دفاعی و عضو هیات علمی دانشگاه عالی دفاع ملی

2 دانشجوی دکتری جامعه شناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران

3 دکترای مدیریت آموزشی

4 پژوهشگر و نویسنده

چکیده

از جمله مناطق اصلی درگیرِ جنگ جهانی دوم در ایران، استان‌های شمالی کشور بودند. در سال‌های اشغال ایران در جنگ جهانی دوم، شهرها و روستاهای شمالی کشور از پیامدهای مستقیم و غیرمستقیم این اشغالگری مصون نبودند. نوع پیامدهای مورد نظر پژوهشگران در این پژوهش، پیامدهای امنیتی‌ـ انتظامی است. ظلم و ستم اشغالگران، ناتوانی و ناکارآمدی دستگاه‌های حکومتی جهت احقاق حق هم‌میهنان در برابر تعدی اشغالگران، از جمله مصائبی است که بر مردم شمال کشورمان وارد شد. این مقاله با روش تحقیق توصیفی و تاریخی و استفاده از اسناد و مدارک مربوطه و همچنین گفتگو با معمرین شمالی، در پی پاسخگویی به این سؤال است که پیامدهای امنیتی- انتظامی اشغال نظامی شمال ایران در جنگ جهانی دوم چه بوده است؟ یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که نقضِ امنیت فرهنگی، آسیب به امنیت اقتصادی و گرانی، تورم، وقفه در صادرات دولتی از شمال کشور، توقف طرح‌های ویژه حکومتی، تضعیف نظارت و اعمال قوانین حاکمیتی، زورگیری و غارت اموال مردم، ناامنی در حوزه سلامت و شیوعِ بیماری، افزایشِ درگیری‌های ملکی، قانون‌شکنیِ آشکارِ اشغالگران، تخلیه موقت اماکن انتظامی و امنیتی شمال کشور، نارضایتی اجتماعی بر اثر بروز عوارض اشغال، مشکلات امنیتی ناشی از حضور آوارگان جنگی، افزایش فعالیت‌های جاسوسی و ستون پنجم از جمله پیامدهای امنیتی و انتظامی جنگ جهانی دوم در شهرهای شمال کشور بوده است.
 

کلیدواژه‌ها

کتب:
-     آذربرزین، شاپور، (1393)، فرماندهی و نافرمانی؛ گفتگو با سپهبد خلبان شاپور آذربرزین (مجموعه تاریخ شفاهی و تصویری ایران معاصر، جلد دوم)، به کوشش حسین دهباشی، چاپ اول، تهران: سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران.##
-     الهی، همایون، (1369)، اهمیت استراتژیکی ایران در جنگ جهانی دوم، چاپ سوم، تهران: مرکز نشر دانشگاهی. ##
-     بی‌نام، (1377)، پیشگامان پرواز در ایران، چاپ دوم، تهران: انتشارات عقیدتی سیاسی نیروی هوایی ارتش. ##
-     پژمان، جلال، (1387)، فروپاشی ارتش شاهنشاهی؛ خاطرات سپهبد جلال پژمان فرمانده لشکر گارد شاهنشاهی)، چاپ دوم، تهران: نشر نامک. ##
-     جلالی، هوشنگ، (1389)، تاریخ نظامی ایران؛ تاریخ نظامی ایران از دوره صفویه تا پایان دفاع مقدس، چاپ اول، تهران: هیئت معارف جنگ سپهبد شهید صیاد شیرازی. ##
-     خلعتبری، انوشیروان، شمسا، مصطفی، (1385)، محبوسین متفقین در ایران، چاپ اول، تهران، نشر اهورا. ##
-     خلعتبری لیماکی، پژمان، (1389)، تاریخچه و نسب نامه خاندان خلعتبری؛ بررسی سیر تاریخی خاندان خلعتبری به همراه شرح احوال برجستگان و نخبگان آن در عرصه­های مختلف علمی، فرهنگی، سیاسی و...، چاپ اول، تهران: ناشر مؤلف، انتشارات بدرقه جاویدان (مرکز پخش). ##
-     دانای علمی، عباس، (1389)، فرهنگ‌ عامه مردم تنکابن، چاپ اول، تهران: انتشارات آرون. ##
-     درخشانی، علی‌اکبر، (1385)، 21 آذر 1324 تشکیل فرقه دموکرات آذربایجان و نقش سید جعفر پیشه‌وری در آن؛ خاطرات سرتیپ علی‌اکبر درخشانی، تحقیق تدوین و ویراسته شاهرخ فرزاد، چاپ اول، تهران: انتشارات شیرین. ##
-     رامین نژاد، رامین، (1390)، تاریخ لشکر خراسان؛ از صفویه تا انقلاب اسلامی جلد اول، چاپ اول، مشهد: نشر آهنگ قلم.
-     رستمی، محمود، (1386)، فرهنگ واژه‌های نظامی، چاپ دوم، تهران: نشر ایران سبز. ##
-     روبین، باری، (1363)، جنگ قدرت‌ها در ایران، ترجمه: محمود مشرقی، چاپ اول، تهران: نشر آشتیانی. ##
-     رحیمیان، حسن، (1394)، پنجره‌ای رو به سوی دیروز؛ خاطرات حسن رحیمیان، چاپ اول، تهران، انتشارات معین. ##
-     شایان مهر، علیرضا، (1391)، جامعه‌شناسی جنگ، چاپ اول، تهران: نشر جامعه شناسان. ##
-     شیرین‌کام، فریدون، فرجام نیا، ایمان، (1393)، سرگذشت پنجاه کنشگر اقتصادی ایران، چاپ اول، تهران: نشر فرهنگ صبا. ##
-     عاقلی، باقر، (1387)، روزشمار تاریخ ایران؛ از مشروطه تا انقلاب اسلامی، چاپ هشتم، تهران: نشر نامک. ##
-     علامه، صمصام الدین، (1377)، تاریخ جامع تنکابن، چاپ اول، تنکابن: انتشارات تنکابن. ##
-     عیسی‌پور، عزیز، (1388)، گالش‌ها، کوچ و زندگی مردم جنگل و کوهپایه نشین تنکابن، چاپ اول، تهران: انتشارات ائلشن##
-     گروه نویسندگان (کشاورز، فریدون، رضا، عنایت‌الله و...)، (1362)، چکمه‌های سرخ در جهان و اسراری پیرامون حزب توده ایران، چاپ اول، چاپخانه خرمی##
-     معتضد، خسرو، (1385)، یک‌صد سال فراز و فرود نیروهای انتظامی؛ جلد دوم (1300-1330)، چاپ اول، تهران: ناشر نیروی انتظامی (سازمان تحقیقات و مطالعات نیروی انتظامی). ##
-     هدایت، مهدیقلی، (1389)، خاطرات و خطرات: توشه‌ای از تاریخ شش پادشاه و گوشه‌ای از دوره زندگی من، چاپ هفتم، تهران: نشر زوار. ##
-     یوسفی نیا، علی‌اصغر، (1396)، لنگای کهن؛ شهرهای کلارآباد، سلمانشهر و عباس آباد، چاپ اول، رشت: انتشارات بلور. ##
-     مرکز پژوهش و اسناد ریاست جمهوری، (1390)، اسنادی از اشغال ایران در جنگ جهانی دوم، جلد چهارم؛ قتل، تعدی، تجاوز و نقض حاکمیت، چاپ اول، تهران: نشر خانه کتاب. ##
فایل‌های صوتی و تصویری مصاحبه با:
-     مرحوم حجت‌الاسلام‌والمسلمین سید محمدتقی سجادی، 1392##
-     مرحوم حسن رحیمیان، 1391##
-     قربان لیماکشی، 1391##
-     مرحومه سکینه علی سعیدی، 1391##
-     مرحومه گلشن فتوکیان، 1392##
مقالات منتشره در نشریات:
-     خاتمی، عیسی، (1392)، مقاله «لغات خارجی رایج در زبان فارسی و گیلکی رامسری»، رامسر، نشریه داخلی سمن رام سر، شماره 9 و 10، بهار و تابستان 92، صص 4 و 5. ##
-     طیرانی، بهروز، (۱۳۷۸)، مقاله «تأثیر جنگ جهانی دوم بر وضعیت بهداشتی مردم»، تهران، فصلنامه گنجینه اسناد، بهار و تابستان شماره ۳۳ و ۳۴.##
مقالات منتشره در سایت‌های اینترنتی:
-     اتابکی، تورج، (1394)، مقاله «اشغال ایران در شهریور ۱۳۲۰ و پیامدهای آن»، منتشر شده در سایت تاریخ ایرانی، پنجشنبه 19 شهریور 1394، به نشانی:
http://www.tarikhirani.ir/##
-     سلطانی مقدم، سعیده، (1391)، مقاله «جنگ جهانی دوم و مشکلات اقتصادی ایران»، منتشر شده در پایگاه اینترنتی پژوهشکده باقرالعلوم به نشانی
http://www.pajoohe.com/fa/index.php?Page=definition&UID=38031
http://pahlaviha.com/show.php?page=21&id=##1577
-     بی‌نا (1392)، آلبوم جنگ جهانی دوم؛ اشغال ایران؛ تصاویر، سایت اینترنتی فرارو، ۲۳ اردیبهشت ۱۳۹۲، کد خبر ۱۴۹۵۹۴ به نشانی
http://fararu.com/fa/news/149594/تصاویر-آلبوم-جنگ‌جهانی-دوم-اشغال-ایران##
-     شاهدی، مظفر، (بی‌تا)، گفت‌وگو با دکتر باقر عاقلی درباره: اشغال ایران در جنگ جهانی دوم، منتشر شده در سایت موسسه مطالعات تاریخ معاصر به نشانی
http://www.iichs.org/index.asp?doc_cat=8##