نوع مقاله : مقاله ترویجی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری باستان‌شناسی دوران اسلامی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران.

2 استادیار و معاون پژوهشی بنیاد ایرانشناسی

چکیده

بررسی وضعیت ‌تدارکات نظامی (لجستیک) به‌عنوان یکی از حوزه‌های کارکردی لجستیک و سیستم لجستیکی به شمار می‌رود و اهمیت والایی دارد. هدف این پژوهش بررسی وضعیت تدارکات نظامی و مدیریت استراتژیک در دوران هخامنشیان است. روش تحقیق حاضر متکی بر روش تحقیق تاریخی و از نوع کاربردی و با روش توصیفی-تحلیلی است که عمدتاً مبتنی بر مطالعه میدانی و کتابخانه‌ای است. قلمرو این تحقیق دوران هخامنشی در سیطره حکومتی این پادشاهان را در برمی‌گیرد. پرسش محوری پژوهش حاضر این است که وضعیت تدارکات نظامی و مدیریت استراتژی دوران هخامنشیان چگونه بوده است؟ نتایج پژوهش نشان می‌دهد که شیوه نبرد در زمان هر پادشاه و دوره‌ای با تغییراتی روبه‌رو می‌شد. الگوی لجستیکی در زمان مقتدرترین پادشاهان هخامنشی یعنی کوروش، داریوش و خشایارشاه مبتنی بر تسلط منطقه­ای، تحکیم قدرت در پیرامون، حفظ ارتباط پیرامون با مرکز، ایجاد و گسترش تجارت اداره ﻣﻲ‌ﺷﺪ، بدین گونه ارتش هخامنشیان ﻧﻴﺰ ﻣﺘﺸﻜﻞ از ﺳﭙﺎﻫﻴﺎن ﻣﻨﺎﻃﻖ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺑﻮد ﻛﻪ هرکدام ﻓﺮﻣﺎﻧﺪﻫﻲ ﺟﺪا و ﭘﺮﭼﻤﻲ وﻳﮋه داﺷﺘﻨﺪ. دوره هخامنشیان ﺻﻔﻮف ارتش ﺑﺴﻴﺎر ﭘﻴﭽﻴﺪه ﺑﻮده اﺳﺖ و اﻳﻦ ﺧﻮد ﺣﺎﻛﻲ از ﭘﻴﺸﺮﻓﺖ ﺳﻴﺴﺘﻢ‌ﻫﺎی ﻧﻈﺎﻣﻲ در آن روزﮔﺎر اﺳﺖ. بر این اساس، اقدامات لجستیکی در بحران‌هایی نظیر جنگ، فعالیت‌هایی نظیر تأمین تجهیزات، انبارداری و نگهداری، مدیریت ناوگان، حمل‌ونقل ابزار و مواد، مدیریت دارایی‌ها، مدیریت امکانات، امنیت، مدیریت اطلاعات و ارتباطات را شامل می‌شد.
 
 

کلیدواژه‌ها

منابع
منابع فارسی
-     ابطحی، سید رضا؛ زمانی، زهره (1392)؛ بررسی جایگاه و کاربردهای نفت در ایران باستان، فصلنامه علمی و ترویجی مطالعات ایرانی، فصل پاییز و زمستان، شماره 24، صفحه 23-42.##
-     ابوعثمان، عمرو بن بحر جاحظ (1391)؛ آیین کشورداری در ایران و اسلام، تهران: چاپ تابان. ##
-     استرابو (1382)؛ جغرافیای استرابو سرزمین‌های زیر فرمان هخامنشیان، ترجمه همایون صنعتی‌زاده، تهران: بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار. ##
-     افخمی، بهروز (1394)؛ بررسی جایگاه ابریشم در دوره‌های تاریخی ایران، فصلنامه علمی و ترویجی مطالعات ایرانی، پاییز و زمستان، شماره 28، صفحه 17-36. ##
-     او مستد، ت. آ (۱۳۸۳). تاریخ شاهنشاهی هخامنشی، ترجمه محمد مقدم، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی. ##
-     بختور تاش، نصرت‌الله (1351)؛ بنیاد استراتژی در شاهنشاهی هخامنشی، تهران: نشر زهره. ##
-     بهنام، عیسی‌ (1346)؛ تمدن ایرانی، تهران: انتشارات ترجمه و نشر کتاب. ##
-     بیانی، شیرین (1381)؛ تاریخ ایران باستان از ورود آریائی‌ها به ایران تا پایان هخامنشی. تهران: انتشارات سمت. ##
-     طرح‌ریزی آماد و پشتیبانی در عملیات پشتیبانی خدمات رزمی (1390)؛ تهران: انتشارات دانشگاه فرماندهی و ستاد ارتش جمهوری اسلامی ایران. ##
-     پورعزت، علی‌اصغر؛ طاهری عطار، غزاله (1385)؛ بررسی دلایل فروپاشی حکومت و تمدن باستانی هخامنشیان، فصلنامه پژوهش حقوق عمومی، فصل پاییز و زمستان، شماره 21، صفحه 79-118. ##
-     پورداوود، ابراهیم (1346)؛ زین ابزار کمان و تیر، مجله بررسی‌های تاریخی، شماره یک، سال دوم. ##
-     پورداوود، ابراهیم (1382)؛ زین ابزار (جنگ ابزارهای باستانی ایران)، تهران: نشر اساطیر. ##
-     -پیرنیا، حسن (1381)؛ ایران باستان، یا تاریخ مفصل ایران قدیم، تهران: نشر زرین. ##
-     تاریخ یک صدساله نفت (طرح پژوهشی) (1386)؛ روابط عمومی مناطق نفت‌خیز جنوب، اهواز. ##
-     چیت ساز، محمد (1379)؛ تاریخ پوشاک ایرانیان از ابتدای اسلام تا حمله مغول، تهران: انتشارات نشر دانشگاهی. ##
-     حسین بر، رحمت‌الله (1388)؛ مدیریت در ایران باستان، مجله ستبران، شماره 53، صفحه 45-90. ##
-     حکمت، علیرضا (1350)؛ آموزش‌وپرورش در ایران باستان، تهران: نشر چاپخانه کیهان. ##
-     خنجی، امیرحسین (1398)؛ تاریخ ایران زمین، نشر روزنامه ایران. ##
-     خواجوی، شکرالله؛ رضایی، حمیدرضا؛ اسحاقی، احمد (1393)؛ حسابرسی در امپراتوری هخامنشی، فصلنامه پژوهش حسابداری، فصل بهار، شماره 12، صفحه 159-174. ##
-     داندامایف (1358)؛ تاریخ سیاسی و اقتصادی هخامنشیان، مترجم میرکمال نبی‌پور، تهران: نشر رجاء. ##
-     دوما، موریس (1378)؛ تاریخ صنعت و اختراع، ترجمه عبدالله ارگانی، تهران: انتشارات امیرکبیر. ##
-     راوندی، مرتضی (1387)؛ تاریخ اجتماعی ایران، جلد اول، چاپ ششم، تهران: نشر نگاه. ##
-     رائین، اسماعیل (2536)؛ دریانوردی ایرانیان، تهران: نشر جاویدان. ##
-     رستمی، محمود (1378)؛ فرهنگ واژه‌های نظامی، تهران: ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران. ##
-     رشاد، افسانه (1393)؛ آماد و پشتیبانی در عصر جداسازی حوزه‌های ژئوپلیتیکی، فصلنامه علمی پژوهشی راهبرد دفاعی، سال هفتم، شماره 26. ##
-     سامی، علی (1388)؛ تمدن هخامنشی، جلد دوم، چاپ اول، تهران: نشر سمت. ##
-     سرفراز، علی‌اکبر و فیروزمندی، بهمن (1385)؛ باستان‌شناسی و هنر دوران تاریخی مـاد و هخامنشی و اشکانی و ساسانی، تهران: نشر مارلیک. ##
-     شاپور شهبازی، علیرضا (1382)؛ «پوشاک دوران مادها و هخامنشیان»، پوشاک در ایران‌زمین (از سری مقالات دانشنامه ایرانیکا)، مترجم: پیمان متین، با مقدمه علی بلوک باشی، تهران: مؤسسه انتشارات امیرکبیر، صفحه 41-74. ##
-     شارپ، رلف نار من (1384)؛ فرمان‌های شاهنشاهان هخامنشی، تهران: نشر پازینه. ##
-     شریفی راد، رسول و دهقان، نبی‌الله و فتحی، صمد (1388)؛ بررسی و ارائه الگوی شبکه آماد و پشتیبانی در سطوح مختلف سازمانی نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران متناسب با جنگ ناهمگون در گستره مناطق مختلف جغرافیایی کشور، تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران. ##
-     شعبانی، فضل‌الله؛ الفتی، حسن؛ توحیدی، ارسطو؛ کیا، جهانبخش (1385)؛ بررسی ساختار آماد و پشتیبانی نزاجا و ارائه الگوی مناسب، تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات نزاجا. ##
-     صراف جوشقانی، حسن؛ غفاری توران، حسین (1391)؛ «بهینه کاوی در مدیریت زنجیره تأمین نظامی (MSCM)»، مجله علمی پژوهشی مدیریت زنجیره تأمین، مرکز مطالعات و پژوهش‌های لجستیکی دانشگاه جامع امام حسین علیه‌السلام، سال چهاردهم، شماره 36. ##
-     ضیاء پور، جلیل (1343)؛ پوشاک باستانی ایرانیان (از کهن‌ترین زمان تا پایان شاهنشاهی ساسانی)، تهران: نشر هنرهای زیبای کشور (اداره کل موزه‌ها و فرهنگ‌عامه). ##
-     عمید، حسن (1381)؛ فرهنگ فارسی عمید، جلد دوم، چاپ بیست و پنجم، تهران: نشر امیرکبیر. ##
-     عیسایی، حسین (1388)؛ نگرش سیستمی به فرایندها و کارکردهای آماد و پشتیبانی نظامی، فصلنامه راهبرد دفاعی، سال هفتم، شماره 6. ##
-     فرای، ریچارد نلسون (1393)؛ میراث باستانی ایران، تهران: نشر انتشارات علمی و فرهنگی. ##
-     فرخ، کاوه (1387)؛ سواره‌نظام زبده ارتش ساسانی، ترجمه بهنام محمد پناه، تهران: نشر سبزان. ##
-     فهمیان، هنان (1391)؛ بررسی و بازسازی طبقات ارتش هخامنشی بر اساس منابع مکتوب و تصویری در ایران، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز. ##
-     کاظمی، بابک (1390)؛ مدیریت تدارکات و آماد و پشتیبانی، تهران: انتشارات فرمنش. ##
-     گرشویچ، ایلیا (1385)؛ تاریخ ایران دوره هخامنشیان، از مجموعه تاریخ کمبریج، ترجمه مرتضی ثواقب ‌فر، تهران: انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد. ##
-     گزنفون (1392)؛ کورش نامه، مترجم رضا مشایخی، تهران: نشر علمی و فرهنگی. ##
-     ماری‌کخ، هاید (1376)؛ از زبان داریوش، ترجمه: پرویز رجبی، تهران: انتشارات نیک. ##
-     محمدی فر، یوسف؛ یعقوب محمدی فر (1385)؛ نگاهی بر شیوه‌های کنترل حساب و نظارت مالی در عصر باستان، مجله دانشکده علوم اداری و اقتصاد دانشگاه اصفهان، سال هجدهم، شماره 3. صفحه 159-173. ##
-     محمودآبادی، اصغر (1383)؛ دیپلماسی هخامنشی از ماراتن تا گرانیک، اصفهان: انتشارات مینو. ##
-     مشبکی، اصغر (1377)؛ مدیریت لجستیکی بایدونبایدها، مجله کنترولر، بهار و تابستان، شماره 5 و 6. صفحه 79-94. ##
-     مشکوتی، نصرت‌الله (1357)؛ تاریخ نظامی ایران، جنگ‌های ماد و هخامنشی، تهران: نشر ستاد بزرگ‌ارتشتاران. ##
-     معدنی پور، محمود (1386)؛ آموزش لجستیک، فصلنامه علمی و پژوهشی توسعه مدیریت، بهمن‌ماه، شماره 46، صفحات 6- 8. ##
-     معطوفی، اسدالله (1378)؛ تاریخ چهارهزارساله ارتش ایران «از تمدن ایلام تا 1320 خورشیدی، جنگ ایران و عراق»، تهران: انتشارات ایمان. ##
-     معظمی، حسن (1390)؛ «پژوهشی پیرامون سلاح‌های هخامنشی بر اساس داده‌های باستان‌شناختی و بررسی تطبیقی آن با منابع مکتوب»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز. ##
-     مقتدر، غلامحسین (1318)؛ تاریخ نظامی ایران، تهران: نشر دانشکده افسری. ##
-     ملکزاده بیانی، شیرین (1395)؛ تاریخ سکه، تهران: نشر دانشگاهی تهران. ##
-     میر نوری، حمید (1345)؛ سهم ایران در تمدن جهان، تهران: شرکت ملی نفت ایران. ##
-     نژاد‌ اکبری مهربان، مریم (1387)؛ شاهنشاهی ساسانیان، تهران: نشر مطالعات و نشر کتاب پارسه. ##
-     نصرت پناه، سیاوش؛ رمضانی‌دهبیدی، محمد؛ نوروزی، روح‌الله (1395)؛ بررسی میزان کارایی و اثربخشی خدمات ترابری مطالعه موردی یکی از دانشگاه‌های نظامی- انتظامی، فصلنامه علمی- ترویجی اندیشه آماد، شماره 60، سال 16. ##
-     والا، ف (1376)؛ شوش و جنوب غربی ایران (سیر تکاملی اجتماعی و فرهنگی از هزاره هفتم قبل از میلاد تا یورش مغول)، گزارش گردهمایی بین‌المللی شوش و سمینار بلو، زیر نظر ژان پرو، ترجمه هایده اقبالی، مرکز نشر دانشگاهی. ##
-     هاشمی، بهزاد؛ بیدختی، امیرحسین ‌(1396)؛ نگاهی به نقش و سیستم‌های آماد و ترابری و لجستیک در ارتش‌های جهان، چهارمین کنفرانس مدیریت ساخت پروژه، 5 و 6 بهمن‌ماه، تهران: انجمن بتن ایران. ##
-     هرودت (1356)؛ تاریخ هرودت، ترجمه هادی هدایتی، تهـران: انتشارات دانشگاه تهران. ##
-     هولد، جفری هاوس (1384)؛ بازگشت از ایران (گزنوفون)، ترجمه منوچهر امیری، تهران: ناشر علمی و فرهنگی. ##
-     هیگ نت، چارلز (1378)؛ لشگر کشی خشایارشا به یونان، ترجمه‌ی خشایار بهادری، تهران: نشر کارنگ. ##
-     یادگار زریران (1374)؛ یادگار زیران، ترجمه‌ی دکتر یحیی ماهیار نوابی. تهران: اساطیر. ##
منابع لاتین
-     Briant, Pierre, (2002); From Cyrus to Alexander: A History of the Persian Empire"; Winona Lake, IN: Eisenbraun##
-     Daryee, Touraj, (2003); “the persain Gulf trade in late antiquity” Journal of world History 1, retrieved 02 Mar.2015 http:// elibrary.bigchalk.com. ##
-     Graf,David F, (2013); Royal roads,The Encyclopedia of Ancient History, First Edition, Edited by Roger S. Bagnall, Kai Brodersen, Craige B. Champion, Andrew Erskine, and Sabine R. Huebner, print page 5968. ##
-     Shahbazi, A. Sh,(2012); The Achaemenid Persian empire, Oxford Hand book of Iranian History, edited by Touraj Daryaee, Oxford University Press, pp: 120-142. ##
-     Cambridge Advanced Dictionary,(2016); available in:
تارنامه‌ها
-     )htty:// www.wikimedia.org(##