نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری تاریخ ایران اسلامی دانشگاه لرستان

2 استادیار تاریخ دانشگاه لرستان

چکیده

یاسا قوانین و مقررات اجتماعی مغولان بود که بر اساس احکام، فرامین، پاره‌ای آداب ‌و رسوم، عرفیات و خرافات استوار بود که لازم‌الاجرا و عدم به‌کارگیری آن مجازات سنگینی در پی داشت. این قوانین در ابتدا توسط چنگیز گردآوری شد و از آن‌جایی که چنگیز خود رهبری آسمانی برای مغولان محسوب می‌شد، یاسا و سخنان او نیز به‌مثابه احکام آسمانی در نظر گرفته شد که احترام و مراعاتش الزامی بود و مبنای نظم اجتماعی و حکومتی مغولان گردید. یاسا با هجوم مغولان وارد ایران شد و تا هنگامی‌که ایلخانان به دین اسلام روی آوردند و قوانین اسلام و شریعت دوباره رونق و رواج ‌یافت، به‌وسیله‌ ایلخانان لازم‌الاجرا تلقی می‌شد. روش تحقیق در این پژوهش توصیفی– تحلیلی است و ضمن بررسی مفهوم یاسا، جنبه‌های گوناگون کارکرد آن نیز بررسی شده است. یافته پژوهش نشان می‌دهد قوانین یاسا که بر اساس احکام و فرامین خان-های مغول و عرف و آداب ‌و رسوم مغولان پدید آمده و مقرراتی برای زندگی اجتماعی آنها وضع کرده است. همچنین برای ممانعت از بر هم زدن نظم اجتماعی و جلوگیری از زیر پا گذاشتن مقررات، مجازاتی نیز برای آن در نظر گرفته بودند.
 
 

کلیدواژه‌ها

-     ابن بی­بی، حسین بن علی الجعفری. (1350). اخبار سلاجقه روم یا الاوامر العلائیه فی الامور العلائیه. به اهتمام محمدجواد مشکور. تهران : انتشارات کتاب‌فروشی تهران.##
-     ابن‌العبری، غریغوریوس ابوالفرج اهرون. (1364). تاریخ مختصر الدول. ترجمه محمدعلی تاج پور و حشمت‌الله ریاضی. تهران: اطلاعات. ##
-     ابن‌بطوطه، شرف‌الدین ابوعبدالله محمد بن عبدالله بن محمدابراهیم لواطی طنجی. (1348). سفرنامه ابن‌بطوطه. ترجمه محمدعلی موحد. ج 1. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب. ##
-     ابن­خلدون، عبدالرحمن.(1368). العبر. ترجمه عبدالمحمد آیتی. ج 4. تهران: موسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگی. ##
-     اشپولر، برتولد.(1348). تاریخ مغول در ایران. ترجمه محمود میر آفتاب. تهران: علمی و فرهنگی. ##
-     آق سرائی، محمود بن محمد کریم. (1362). تاریخ سلاجقه یا مسامرة الاخبار و مسایرة الاخیار. به اهتمام و تصحیح عثمان توران. تهران: اساطیر. ##
-     بارتولد، و.و. (1366). ترکستان نامه- ترکستان در عهد هجوم مغول. ترجمه کریم کشاورز. تهران: آگاه. ##
-     بناکتی، فخرالدین ابوسلیمان داود بن تاج الدین ابوالفضل محمد بن داود. (1378). تاریخ بناکتی (روضه اولی الالباب فی معرفه التواریخ و الانساب). به کوشش جعفر شعار. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی. ##
-     بیانی، شیرین. (1370). دین و دولت در عهد مغول. تهران: مرکز نشر دانشگاهی دانشگاه تهران. ##
-     پطروشفسکی، ایلیاپالویچ.(1344). کشاورزی و مناسبات ارضی در ایران عهد مغول. ترجمه کریم کشاورز. تهران: موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی. ##
-     تسوف، ب. ولادیمیر. (1376). چنگیزخان. ترجمه شیرین بیانی. تهران: اساطیر. ##
-     جوینی، عطاملک. (1362). جهانگشای جوینی. با تحریر نوین منصور ثروت. تهران: امیرکبیر. ##
-      چائویی شه، یوان.(1350). پل پلیو؛ تاریخ سری مغولان. ترجمه شیرین بیانی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران. ##
-     خنجی، فضل‌الله روزبهان. (1341). مهمان نامه بخارا، به اهتمام منوچهر ستوده. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب،##
-     خواندمیر، غیاث‌الدین بن همام‌الدین الحسینی. (1333). حبیب السیر فی اخبار افراد بشر. ج 3. تهران: انتشارات کتابخانۀخیام. ##
-     شبانکاره‌ای، محمد بن علی.(1376). مجمع الانساب. به تصحیح میر‌هاشم محدث. تهران: امیرکبیر. ##
-     فضل‌الله همدانی، رشیدالدین. (1338). جامع التواریخ. به کوشش بهمن کریمی. تهران: اقبال. ##
-     کارپن. پلان.(1363). نخستین سفر واتیکان به دربار خان مغول. ترجمه ولی‌الله شادان. تهران: یساولی. ##
-     لمب، هارولد آلبرت.(1350). چنگیزخان. ترجمه ابوطالب یاسمی. تهران: نیل. ##
-     مارکوپولو.(1350). سفرنامه. با مقدمۀ جان ماسفیلد. ترجمه حبیب‌الله صحیحی. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب. ##
-     مورگان، دیوید. (1371). مغول‌ها. ترجمه عباس مخبر. تهران: مرکز. ##
-     میرخواند، محمد بن خاوند شاه بن محمود.(1380). روضـه الصـفا فی سـیرة الانـبیـا و المـلوک و الخـلفا. ج 5. به تصحیح و تحشیۀ جمشید کیان فر. تهران: اساطیر. ##
-     نطنزی، معین‌الدین. (1383). منتخب التواریخ. به اهتمام پروین استخری. تهران: اساطیر. ##
-     وصاف الحضره، فضل‌الله بن عبدالله شیرازی.(1372). تاریخ وصاف. تحریر تاریخ وصاف عبدالمحمد آیتی. تهران: موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی (پژوهشگاه). ##
-     ولی، وهاب. (1379). غوری در اندیشه حقوقی چنگیزخان بر مبنای یاسا. مجموعه مقالات اولین سمینار تاریخی. هجوم مغول به ایران و پیامدهای آن‌. ج. دوم. تهران: دانشگاه شهید بهشتی. ##
-     ویلتس، دوراکه. (1353). سفیران پاپ به دربار خان مغول. ترجمه مسعود رجب نیا. تهران: خوارزمی. ##
-     هال، مری. (1380).  امپراتوری مغول. ترجمه نادر سعیدی. تهران: ققنوس. ##