نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد تاریخ دانشگاه لرستان

2 کارشناس ارشد تاریخ ایران اسلامی دانشگاه لرستان

3 دانشجوی دکترای تاریخ دانشگاه لرستان.

چکیده

با ظهور رضاخان در عرصة سیاسی–  نظامی ایران، در وضعیت نظام ایلی و نیز سیاست انگلستان نسبت به ایلات و قدرت مرکزی تغییراتی پدید آمد. به گونه ای که سیاست پیشین حمایت از تمرکزگریزی و خوانین محلی به هم گرایی با سیاست نوین مرکزیت گرایی و یکپارچه سازی قدرت سیاسی تبدیل شد. رضاخان در آغاز با برقراری نظم و امنیت اجتماعی و جلب اعتماد اقشار بانفوذ مملکت توانست خود را فردی لایق برای ادارة امور مملکت و حافظ منافع ملی و پای بند به دیانت و مشروطیت نشان دهد. در راستای دستیابی به ثبات سیاسی با حمایت انگلستان به یکپارچه سازی و تمرکزگرایی پرداخت و مخالفین وی از خوانین و بزرگان ایلات (عرب، لر، بختیاری) در کمیته ای قبیله ای به نام قیام سعادت خود را سازماندهی کرده و به تکاپو در برابر او پرداختند اما به نتیجه ای دست نیافتند. هدف پژوهش حاضر، بررسی و تبیین علل شکل گیری کمیتة قیام سعادت در نواحی جنوب غربی ایران مقارن با قدرت یابی رضاخان و سیاست واگرایانة انگلستان نسبت به آن است. سیاستی که در راستای حمایت از رضاخان برای سرکوبی کمیتة قیام سعادت قرار گرفت. این پژوهش به شیوة توصیفی و تحلیلی و با استفاده از آگاهی های تاریخی انجام شده و یافتة آن نشان می دهد که سیاست تمرکزگرایی و یکپارچه سازی رضاخان و حمایت انگلستان از ایجاد یک قدرت واحد در ایران مبتنی بر تأمین اهداف آن دولت در شرایط جدید، موجب شد کمیتة قیام سعادت با پراکندگی اعضا، نداشتن انسجام درونی و عدم حمایت از سوی گروه های مختلف جامعه، به سود همبستگی ملی با اقتدار نظامی رضاخان شکست خورده و ناکام بماند.

کلیدواژه‌ها

-     آبراهامیان، یرواند. (1388). ایران بین دو انقلاب. ترجمه احمد گل­محمدی و محمدابراهیم فتاحی. تهران: نی.##
-     __________ . (1394). مردم در سیاست ایران. ترجمه بهرنگ رجبی. تهران: چشمه. ##
-     ابطحی فروشانی، علیرضا. (1380). «بختیاری­ها و نفت، اولین گام­ها 1904- 1900/ 1323- 1319». تاریخ معاصر. سال پنجم. ش19-20. پاییز و زمستان. ص140- 115. ##
-     اتابکی، تورج. (1385). تجدد آمرانه جامعه و دولت در عصر رضا شاه. ترجمه مهدی حقیقت­خواه. تهران: ققنوس. ##
-     بهار(ملک­الشعرا)، محمدتقی. (1371). تاریخ مختصر احزاب سیاسی ایران، انقراض قاجاریه. ج1(چ4). ج2(چ2). تهران: امیرکبیر. ##
-     بهرامی، روح­الله. (1388). سلسله والیان لرستان. تهران: حروفیه. ##
-     پوربختیار، غفار. (1385). «بختیاری­ها، مشروطیت، وحدت و تفرقه ایلی». گنجینه اسناد، ش62. تابستان، 168- 176. ##
-     پهلوی، رضاشاه کبیر. (1303). سفرنامه خوزستان. بی­جا: مرکز پژوهش نشر فرهنگ سیاسی دوران پهلوی. ##
-     جلالی، نادره. (1379). سیاست بریتانیا در خلیج فارس (بررسی غائله شیخ خزعل). تهران: مرکز اسناد و تاریخ دیپلماسی. ##
-      ذوقی، ایرج. (1368). تاریخ روابط سیاسی ایران و قدرت­های بزرگ. تهران: پاژنک. ##
-     رایت، دنیس. (1385). انگلیسی­ها در میان ایرانیان. ترجمه اسکندر دلدم. تهران: به­آفرین. ##
-     زرگر، علی­اصغر. (1373). تاریخ روابط سیاسی ایران و انگلیس در دوره رضاشاه. ترجمه کاوه بیات. تهران: پروین. ##
-     سایکس، سر پرسی. (1363). سفرنامه ژنرال سر پرسی سایکس یا ده­هزار میل در ایران. ترجمه حسین سعادت­نوری. بی­جا: لوحه. ##
-     __________ . (1367). تاریخ ایران. ترجمه محمدتقی فخرداعی گیلانی. ج2. چ4. تهران: دنیای کتاب. ##
-     شمیم، علی­اصغر. (1374). ایران در دوره سلطنت قاجار. تهران: مدبر. ##
-     شیخ­الاسلامی، جواد. (1369). «نظری کوتاه به کودتای سوم اسفند». اطلاعات سیاسی و اقتصادی. سال پنجم. ش 41و42. بهمن و اسفند. ص17-8. ##
-     __________ . (1375). سیمای احمدشاه قاجار. تهران: گفتار. ##
-     غنی، سیروس. (1377). ایران، برآمدن رضاخان برافتادن قاجار و نقش انگلیسی­ها. ترجمه حسن کامشاد. تهران: نیلوفر. ##
-     فاتح، مصطفی. (1358). پنجاه سال نفت ایران. تهران: کاوش. ##
-     قلفی، محمدوحید. (1379). مجلس و نوسازی در ایران. تهران: نی. ##
-     کاتوزیان، محمدعلی. (1379). دولت و جامعه در ایران. ترجمه حسن کامشاد. تهران: مرکز. ##
-     کرونین، استفانی. (1389). رضاشاه و شکل­گیری ایران نوین. ترجمه مرتضی ثاقب­فر. تهران: گلشن. ##
-     کسروی، احمد. (1373). تاریخ پانصد ساله خوزستان. تهران: آنزان. ##
-     لورن، سر پرسی. (1363). شیخ خزعل و پادشاهی رضاخان. ترجمه محمد رفیعی مهرآبادی. تهران: فلسفه. ##
-     مرادی مقدم، مراد. (1385). تاریخ سیاسی اجتماعی کردهای فیلی در عصر والیان پشتکوه (ایلام). تهران: پرسمان. ##
-     مستوفی، عبدالله. (بی­تا). شرح زندگانی من. ج3. چ2. تهران: مصور. ##
-     مکی، حسین. (1357). تاریخ بیست ساله ایران. ج3. تهران: امیرکبیر. ##
-     ________. (1359). مدرس قهرمان آزادی. ج2. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب. ##
-     ملایی توانی، علیرضا. (1381). مشروطه و جمهوری. تهران: گستره. ## 
-     مهدوی، عبدالرضا هوشنگ. (1383). تاریخ روابط خارجی ایران از ابتدای دوران صفویه تا پایان جنگ جهانی دوم(1500-1945م). تهران: امیرکبیر. ##
-     ویلسون، سر آرنولد. (1363). سفرنامه ویلسون یا تاریخ سیاسی اجتماعی جنوب ایران. ترجمه حسین سعادت­نوری. چ2. تهران: وحید. ##
اسناد
-     آرشیو اسناد وزارت امور خارجه، کارتن 19پرونده 20-2؛ کارتن 30 پرونده 7-6؛ کارتن 52، پرونده 49-2 و 174-2. ##