نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار تاریخ دانشگاه محقق اردبیلی

2 دانشجوی دکتری تاریخ ایران دوره اسلامی دانشگاه لرستان

چکیده

شهر ری به دلیل موقعیت جغرافیایی و قرار گرفتن در مسیر شاهراه ارتباطی شرق به غرب و شمال به جنوب ایران، از اهمیت ویژه‌ای در طول تاریخ ایران برخوردار بود و مدعیان قدرت در ایران همواره تلاش داشتند بر این شهر مسلط گردند. با تثبیت قدرت سلطان محمود غزنوی در شرق، او نقشۀ بلند پروازانه‌ای با ظاهر مذهبی برای آغاز فتوحات در ایران مرکزی و غربی، عراق عرب و قلمرو فاطمیان مصر طراحی نمود و در گام نخست شهر ری را تصرف کرد. از این زمان ری به پایگاه فرماندهی توسعه‌طلبی غزنویان تبدیل شد. این مقاله به شیوۀ توصیفی- تحلیلی، به بررسی جایگاه ری در سیاست توسعه‌طلبی سلطان محمود غزنوی، اهداف و نتایج حاصل از آن پرداخته است. یافته‌ها نشان می‌دهد با ضعف و ناتوانی مجدوالدوله حکمران بویه‌ای شهر ری و درخواست کمک او از سلطان محمود، شرایط برای تسلط غزنویان بر ری فراهم گردید. سلطان محمود، فتح ری را مبدأ و آغازی برای رسیدن به اهداف از پیش تعیین شده به‌ویژه رسیدن به بغداد و تسلط بر خلیفۀ عباسی می‌دانست؛ اما با مرگ او و اختلافات فرزندانش، فتوحات غزنویان در ایران مرکزی متوقف گردید.

کلیدواژه‌ها

-     ابن أثیر، عزالدین. (1371). الکامل، ترجمه عباس خلیلی و ابوالقاسم حالت، تهران: موسسه مطبوعاتی علمی.##
-     ابن جوزی، ابوالفرج عبدالرحمن بن علی بن محمد. (1412 ق). المنتظم فی تاریخ الأمم و الملوک، تحقیق محمد عبدالقادر عطا و مصطفی عبدالقادر عطا، بیروت: دارالکتب العلمیه. ##
-     ابن حوقل، محمد. (1345). صورۀ الارض، ترجمه جعفر شعار، تهران: بنیاد فرهنگ ایران. ##
-     ابن خردادبه، عبدالله. (1371). مسالک و ممالک، ترجمه سعید خاکرند، تهران: میراث ملل. ##
-     ابن خلدون، عبدالرحمن.(1383). تاریخ العبر. ترجمه عبدالمحمد آیتی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. ##
-     ابن کثیر دمشقی، اسماعیل بن عمر. (1407 ق). البدایه و النهایه. بیروت: دارالفکر. ##
-     ابن ندیم، محمد بن اسحاق. (1381). الفهرست. ترجمه محمدرضا تجدد. تهران: اساطیر. ##
-     اشپولر، برتولد. (1349). ایران در قرون نخستین اسلامی. ترجمه جواد فلاطوری. تهران: علمی و فرهنگی. ##
-     اصطخری، ابواسحاق ابراهیم. (1368). ممالک و مسالک، ترجمه محمد بن عبدالله تستری. به اهتمام ایرج افشار. تهران: علمی و فرهنگی. ##
-     باسورث، ادموند کلیفورد. (1385). غزنویان. ترجمه حسن انوشه. تهران: امیرکبیر. ##
-     برنارد لوییس و دیگران. (1386). اسماعیلیان. ترجمه و تدوین یعقوب آژند. تهران: مولی. ##
-     بیهقی، ابوالفضل. (2536). تاریخ بیهقی. تصحیح علی اکبر فیاض. مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد. ##
-     پوپ، آرتور اپهام. (1338). شاهکارهای هنر ایران. اقتباس و نگارش پرویز ناتل خانلری. تهران: صفی علیشاه و فرانکلین. ##
-     ترکمنی آذر، پروین. (1388). دیلمیان در گستره‌ی تاریخ ایران (حکومت‌های محلی آل زیار، آل‌بویه). تهران: سمت. ##
-     جوزجانی، منهاج‌سراج. (1389). طبقات ناصری. تصحیح عبدالحسین حبیبی. تهران: اساطیر. ##
-     جوینی، علاءالدین عطاملک. (1387). تاریخ جهانگشا. تصحیح محمد قزوینی. تهران: هرمس. ##
-     حموی، یاقوت. (1380). معجم البلدان. ترجمه علینقی منزوی. تهران: سازمان میراث فرهنگی. ##
-     خلیلی، خلیل­الله (بی‌تا). (-) سلطنت غزنویان. کابل: امیری. ##
-     خواجه نظام الملک طوسی. (1364). سیاست نامه. به کوشش جعفر شعار. تهران: سپهر. ##
-     خواند میر، غیاث‌الدین بن همام الدین. (1372). مآثر الملوک. تصحیح میر هاشم محدث. تهران: رسا. ##
-     خواند میر، غیاث‌الدین بن همام الدین. (1380). حبیب السیر. با مقدمه‌ی جلال‌الدین همایی و زیر نظر دبیر سیاقی. تهران: خیام. ##
-     دفتری، فرهاد. (1387). مختصری در تاریخ اسماعیلیه. ترجمه فریدون بدره ای. تهران: نشر و پژوهش فروزان. ##
-     رشیدالدین فضل‌الله همدانی. (1386). جامع التواریخ. تصحیح و تحشیه ی محمد روشن. تهران: میراث مکتوب. ##
-     زرین‌کوب، عبدالحسین. (1392). تاریخ مردم ایران. تهران: امیرکبیر. ##
-     زیدان، جرجی. (1389). تاریخ تمدن اسلام. ترجمه علی جواهر کلام. تهران: امیرکبیر. ##
-     سلیم، غلامرضا. (1383). محمود غزنوی سرآغاز واپس­گرایی در ایران. تهران: بلخ. ##
-     شبانکاره‌ای، علی بن محمد. (1376). مجمع الانساب. تصحیح میرهاشم محدث. تهران: امیرکبیر. ##
-     شیخ بهائی، بهاءالدین محمد بن حسین (بی‌تا).(-). کشکول. ترجمه علی اکبر میرزایی. تهران: مدرسه آصفیه. ##
-     عتبی، محمدبن عبدالجبار. (1374). ترجمه‌ی تاریخ یمینی (ابوالشرف ناصح بن ظفر جرفادقانی). تصحیح جعفر شعار. تهران: علمی و فرهنگی. ##
-      عنصرالمعالی کیکاووس بن اسکندر بن قابوس بن وشمگیر زیاری. (1386). قابوس‌نامه. به اهتمام غلامحسین یوسفی. تهران: علمی و فرهنگی. ##
-     فرای، ریچارد نلسون. (1380). تاریخ ایران از فروپاشی دولت ساسانیان تا آمدن سلجوقیان (پژوهش دانشگاه کمبریج). ترجمه حسن انوشه. تهران: امیرکبیر. ##
-     فقیهی، علی‌اصغر. (1375). آل‌بویه و اوضاع زمان ایشان با نموداری از زندگی مردمان آن عصر. گیلان: صبا. ##
-     قزوینی رازی، عبدالجلیل. (1358). کتاب النقض. تصحیح سیدجلال الدین محدث ارموی. تهران: انجمن آثار ملی. ##
-     کرمر، جوئل. (1375). احیای فرهنگی در عهد آل‌بویه: انسان‌گرایی در عصر رنسانس اسلامی. ترجمه محمد سعید حنایی کاشانی. تهران: مرکز نشر دانشگاهی. ##
-     کلود کاهن و م. کبیر. (1384). بویهیان. ترجمه و تألیف یعقوب آژند. تهران: مولی. ##
-     گردیزی، ابوسعید عبدالحی ابن بن ضحاک بن محمود. (1384). زین الاخبار. به اهتمام دکتر رحیم رضازاده ملک. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی. ##
-     لسترنج، جی. (1337). جغرافیای تاریخی سرزمین­های خلافت شرقی. ترجمه محمود عرفان. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب. ##
-     مجمل التواریخ و القصص. (1389). تصحیح و تحشیه ی ملک الشعرای بهار. تهران: اساطیر. ##
-     مستوفی، حمدالله. (1381). تاریخ گزیده. به اهتمام دکتر عبدالحسین نوایی. تهران: امیرکبیر. ##
-     مقدسی، ابوعبدالله محمد بن احمد. (1361). احسن التقاسیم فی المعرفه الاقالیم. ترجمه علی نقی منزوی. تهران: کاویان. ##
-      میرخواند، محمد بن خاوند شاه بن محمود. (1385). تاریخ روضۀ الصفا فی سیره الانبیا والملوک الخلفا. به تصحیح و تحشیه ی جمشید کیانفر. تهران: اساطیر. ##
-     همایون­فرخ، رکن‌الدین. (1347). کتابخانه‌های ایران و کتابخانه‌های عمومی. تهران: وزارت فرهنگ و هنر. ##
-     یعقوبی، احمد ابن واضح. (1347). البلدان. ترجمه محمدابراهیم آیتی. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب. ##