نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار جامعه‌شناسی دانشگاه علوم انتظامی

چکیده

امنیت از مفاهیم بسیار با اهمیت و متطوری است که درگذشته و حال در حیات سیاسی و اجتماعی کلیه جوامع مطرح بوده است. این واژه با مشتقاتش به‌کرات در کلام الهی و سایر منابع اسلامی آمده است. متفکر بزرگ اسلامی و اندیشه‌پرداز قرن هفتم هجری عبدالرحمن ابن خلدون مورخ بزرگ تونسی در کتاب العبر و به‌ویژه در مقدمه این کتاب، این مفهوم را به‌روشنی مورد توجه عمیق خویش قرار داده است. با توجه به جایگاه ویژه امنیت در تفکر و حوزه عمل اسلامی، این مقاله تلاش دارد تا ضمن بررسی نوع تفکر این اندیشمند بزرگ اسلامی درباره امنیت، به ارتباط این مفهوم با ماهیت طبع انسان و روابط آن با پدیده‌های دولت، عصبیت و تضادهای اجتماعی بپردازد. همچنین، هم‌سنخی و هم پیوندی اندیشه ابن‌خلدون را با ساختارگرایان و کارکردگرایان عصر جدید نشان دهد و بر غیرانتزاعی بودن و تجویزی بودن آرای این متفکر بزرگ تأکید نماید و همچنین نوآوری‌ها و برخی ابداعات خاص او را که مشابه دیدگاه‌های امروزی است؛ خاطرنشان سازد.
روش پژوهش حاضر، کتابخانه‌ای-اسنادی است. بدین گونه که کتاب العبر و همه کتاب‌ها و مقالات اندیشمندانی که در مورد امنیت از دیدگاه ابن خلدون منتشر شده، با روش قیاسی- منطقی مورد مطالعه قرار گرفتند. مهم‏ترین یافته این پژوهش، مشابهت گفتمان امنیتی ابن‏خلدون با نگرش ساختی– کارکردی است که با دیدی مادی و طبیعت‌گرا پدیده‌های نظم و امنیت را تحلیل می‌کند.

کلیدواژه‌ها

-     ابن خلدون، عبدالرحمن (1382). العبر، مترجم: عبدالمحمد آیتی، تهران: موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.##
-     ابن خلدون، عبدالرحمن (1382). مقدمه، مترجم: محمد پروین گنابادی، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.##
-      احمدزاده، محمد و رجبی پور، رضا (1387). امنیت از دیدگاه اسلام، قم: نشر فلق.##
-     ادیبی، حسین و انصاری، عبدالمحمود (1385). نظریه های جامعه‌شناسی، تهران: انتشارات جامعه.##
-     افتخاری، اصغر (1379)، خشونت و جامعه. تهران: نشر سفیر.##
-     امیدوار، احمد (1389). امنیت – امنیت ملی به ابعاد نظری و راهبردهای علمی، در مجموعه مقالاتی پیرامون امنیت ملی و نقش نیروی انتظامی تهران: سازمان عقیدتی سیاسی ناجا دفتر سیاسی، صص 73-49.##
-     امیری، علیرضا (1387). پلیس جامعه‌محور و امنیت عمومی. مجموعه مقالات، تهران: معاونت اجتماعی وزارت کشور.##
-     ایولا، کوست (1392) جهان‌بینی ابن خلدون، مترجم: مظفر مهدوی، تهران: شرکت سهامی.##
-     آریانپور، امیرحسین (1377) ابن خلدون پیشاهنگ جامعه‌شناسی، تهران: انتشارات صدا.##
-     باتومور، تی بی (1385) جامعه‌شناسی، مترجمین: حسن منصور و حسن حسینی، تهران: نشر آگاه.##
-     بشیریه، حسین (1383). جامعۀ سیاسی نظم. تهران: نشر نی##
-     پورسعید، فرزاد (1386). امنیت مدنی. فصلنامۀ امنیت، سال چهارم، شمارۀ 26، صص 79-61.##
-     تاجیک، محمدرضا (1383). پادگفتمان‌های امنیتی در جمهوری اسلامی ایران (1378-1376)، مجله سیاسی خارجی، سال پنجم، شماره 4، صص 34-18.##
-     تقی زادگان، حسین (1389). نظریه‌های امنیت. تهران: کاوه.##
-     جعفرزاده، یوسف (1385). دیدگاه ابن خلدون در باب انحطاط تمدن اسلامی، مجموعه مقالات، تهران: وزارت کشور.##
-     حبیبی، حسن (1378). جامعه، فرهنگ و سیاست، تهران: انتشارات امیرکبیر.##
-     دفتر همکاری حوزه و دانشگاه (1383). درآمدی بر جامعه‌شناسی اسلامی، تهران: سمت.##
-     رادمنش، عزت‌الله (1377).کلیات عقاید ابن خلدون درباره فلسفه تاریخ و تمدن، تهران: انتشارات قلم.##
-     رسائی، داود (1389). حکومت اسلامی از نظر ابن خلدون، تهران: طهوری.##
-     سیف، حمیدرضا (1379). جامعه‌شناسی ابن خلدون. تهران: نشر جوانان موفق.##
-     شیخ، محمدعلی (1387). پژوهشی در اندیشه‌های ابن خلدون، تهران: دانشگاه شهید بهشتی.##
-     طباطبایی، سید جواد (1386). ابن‌خلدون و علوم اجتماعی. تهران: طرح نو.##
-     قوام، عبدالعلی (1383). جامعه‌شناسی سیاسی ابن خلدون، تهران، انتشارات قومس، چاپ دوم.##
-     کوزر، رادو (1380). بزرگان جامعه‌شناسی. ترجمه علی ثلاثی، تهران: نشر نی.##
-     کیت نش (1389). جامعه‌شناسی سیاسی معاصر. ترجمه تقی دلفروز. تهران: انقلاب##
-     لک ‏زایی، نجف و میر چراغ‏ خانی، حسین (1397). امنیت از دیدگاه ابن‌خلدون، فصلنامه راهبرد، مقاله 1، دوره 21، شماره 80.##
-     محسن مهدی (1377). فلسفه تاریخ ابن خلدون، مترجم: محمد سعودی، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.##
-     محسنی، منوچهر (1379). جامعه‌شناسی عمومی، تهران: کتابخانه طهوری.##
-     میراحمدی، مهدی (1390). مبانی جامعه‌شناسی. تهران: باران.##
-     نصر، حسین (1387). علم و تمدن در اسلام، تهران: انتشارات خوارزمی.##
-     نصری، البرت (1376). برداشت برگزینه‌ای از مقدمه ابن خلدون، مترجم: محمدعلی شیخ، تهران: دانشگاه شهید بهشتی.##
-     ورسلی، پیتر (1388). نظم اجتماعی در نظریه‌های جامعه‌شناسی، مترجم: سعید معیدفر، تهران: موسسه ‌فرهنگی ‌انتشاراتی‌ تبیان .##
-     ولی پور زرومی، سید حسن (1381). درآمدی بر بنیادهای اجتماعی امنیت، مجله راهبرد، سال ششم، شماره 26، 93-80.##
-     هلتن، استونز (1385). نظم اجتماعی. ترجمه احمد رئوفی، تهران: نشر آگاه.##
-     یوسفیان، جواد (1379). نظریه‌های جامعه‌شناسی. تهران: نشر مرندیز.##