نویسندگان

1 عضو هیئت‌علمی گروه تاریخ، دانشگاه آزاد اسلامی- واحد علوم و تحقیقات

2 دانشجوی دکتری، رشته تاریخ، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، تهران

چکیده

باغ ایرانی از قدیمی‌ترین و مهم‌ترین باغ‌های جهان به شمار می‌رود. اصولاً ایرانیان با تصوری که به‌واسطه دیدگاه‌های دینی‌شان از بهشت داشتند به خلق بهشت زمینی (باغ) در مناطق مختلف مبادرت نمودند که یکی از این مصادیق، بهشهر در ایالت تبرستان است. بهشهر، واقع در شرقی‌ترین منطقه استان مازندران، از سمت جنوب به کوه‌های البرز و بخش هزارجریب- که آن هم جزئی از بهشهر هست- محدود می‌شود. آب‌وهوای معتدل و مرطوب خزریِ بهشهر موجب توجه شاهان صفوی به باغ‌سازی در آن شد. مسئله تحقیق حاضر این است که مؤلفه‌های امنیتی باغهای تاریخی بهشهر در دوره صفویه تابع کدام متغیرها بوده‌اند؟
روش تحقیق در این مقاله، روش تاریخی (استقرائی) و شیوه نگارش و تدوین آن به‌صورت توصیفی – تحلیلی میباشد. استخراج اطلاعات و داده‌ها نیز به‌صورت کتابخانه‌ای صورت گرفته است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد عوامل اثرگذاری چون جریان رودخانهها و جوی‌های سطح شهر، خاک حاصلخیز، دمای مناسب، وجود انواع چشمهها و قناتها و نیز موقعیت راهبردی و دفاعی محدوده موردنظر موجب شد تا مهم‌ترین باغ‌های شش‌گانه بهشهر که عبارت بودند از: باغ‌های چهلستون، چشمه عمارت، خلوت، شمال، صاحب‌الزمان و تپه، در عصر صفوی و با دستور شاه‌عباس (1021 هـ. ق) و جانشینانش احداث شوند. مجموعه باغ‌های مذکور با دیوارهای بلندی از یکدیگر جدا میشدند و هر یک برای ورود، دارای دروازه‌های مجزا بودند که امروزه اثری از آن‌ها باقی نیست.

کلیدواژه‌ها

-     اعتمادالسلطنه، محمدحسن (1367)؛ مرآت‌البلدان، 3 جلد، به کوشش عبدالحسین نوائی و محدث، تهران: دانشگاه تهران.##
-     خوانساری، مقتدر (1383)؛ یاوری، باغ ایرانی بازتابی از بهشت، ترجمه مشاوران، تهران: سازمان میراث فرهنگی. ##
-     دلاواله، پیترو (1384)؛ سفرنامه پیترو دلاواله، ترجمه شجاع‌الدین شفا، تهران: علمی و فرهنگی.
-     دمرگان، ژاک (1338)؛ مطالعات جغرافیای ایران، ترجمه کاظم ودیعی، تبریز: چهر. ##
-     روملو، حسن (1380)؛ احسن‌التواریخ، به کوشش عبدالحسین نوایی، تهران: بنگاه ترجمه و نشر اکاذیب. ##
-     رویمر، هانس روبرت(1379)، تاریخ ایران دوره تیموریان، ترجمه یعقوب آژند، تهران: جامی. ##
-     ستوده، منوچهر (1366)؛ از آستار تا استارآباد، ج 4 دو بخش، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی. ##
-     سفرنامه ونیزیان در ایران (1349)؛ ترجمه دکتر منوچهر امیری، تهران: خوارزمی. ##
-     شاردن، ژان (1378)؛ سفرنامه شاردن، ترجمه اقبال یغمایی، تهران: توس. ##
-     ــــــــــ (1345)؛ سیاحت‌نامه، ترجمه محمد عباسی، تهران: امیرکبیر. ##
-     شایان، عباس (1336)؛ مازندران، تهران: ‌بی‌نا. ##
-     شبانکاره‌ای، محمدعلی (1376)؛ مجمع‌الانساب، تصحیح میرهاشم محدث، تهران: امیرکبیر. ##
-     طاهری، ابوالقاسم (1347)؛ جغرافیای تاریخی گیلان، مازندران و آذربایجان از نظر جهان گردان، تهران: شورای مرکزی جشن‌های شاهنشاهی. ##
-     عسگری، علی‌بابا (1350)؛ اشرف‌البلاد (بهشهر)، تهران: شورای جشن‌های شاهنشاهی. ##
-     فریزر، جیمز بیلی (1364)؛ سفرنامه فریزر معروف به سفرنامه زمستانی، ترجمه منوچهر امیری، تهران: توس.##
-     قلعه‌بندی، حسن (1347)؛ تاریخ و جغرافیا بهشهر، ساری: بی‌نا. ##
-     کرزن، جرج ناتانیل (1349)؛ ایران و قضیه ایران، ترجمه غلامعلی وحید مازندرانی، تهران: دنیای کتاب. ##
-     کمپفر، انگلبرت (1360)؛ سفرنامه کمپفر، ترجمه کیکاووس جهانداری، تهران: خوارزمی. ##
-     محمدمعصوم بن زین‌العابدین (1345)؛ طرائق الحقایق، با تصحیح محمدجعفر محجوب، جلد 3، تهران: باران. ##
-     مصباح نمینی، سلماز(1386)؛ باغ‌های تاریخی بهشهر و قلمرو آن، پایان‌نامه کارشناسی ارشد: معماری دانشگاه تهران. ##
-     ملگونوف (1363)؛ سفرنامه ایران و روسیه، به کوشش محمد گلبن و فرامرز طالبی، تهران: دنیای کتاب. ##
-     ـــــــــــ (1364)؛ سفرنامه‌ ملگونوف، تصحیح و ترجمه مسعود گلزاری، تهران: دادجو. ##
-     موسوی‌نسب، عبدالوهاب (1385)؛ باغ در بهشت (باغ کاخ عباس‌آباد بهشهر)، تهران: گنجینه هنر. ##
-     مهجوری، اسماعیل (1342)؛ تاریخ مازندران، 2 ج، ساری: چاپ اثر. ##
-     نهچیری، عبدالحسین (1380)؛ جغرافیای تاریخی شهرها، تهران: مدرسه. ##
-     وحید قزوینی، محمدطاهر (1329)؛ عباس نامه یا شرح زندگانی 22 ساله شاه‌عباس دوم، به تصحیح ابراهیم دهگان، اراک: کتاب‌فروشی داودی. ##
-     ویلبر، دونالد (1387)؛ باغ‌های ایرانی و کوشک‌های آن، ترجمه مهین‌دخت صبا، تهران: علمی فرهنگی. ##
-     هدایت، رضاقلی (1356)؛ سفارت‌نامه خوارزم، به کوشش علی حصوری، تهران: طهوری. ##
-     همایون، غلامعلی (1349)؛ اسناد مصوّر اروپاییان از ایران، تهران: دانشگاه تهران. ##
-     دهخدا، علی‌اکبر (1373)؛ لغت‌نامه، ج 11، تهران: دانشگاه تهران. ##
-     مکنزی، چارلز فرانسیس (1359)؛ سفرنامه مازندران و استرآباد، ترجمه منصوره اتحادیه (نظام مافی)، تهران: بی‌نا. ##
-     نامی، میرزا ابراهیم (1355)؛ سفرنامه استرآباد مازندران و گیلان، به کوشش مسعود گلزاری، تهران: بنیاد فرهنگ ایران. ##