نویسندگان

1 دکتری تاریخ ایران بعد از اسلام – استادیار سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران

2 دکتری تاریخ ایران – کارشناس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران

چکیده

از دوره صفویه کرمانشاهان یکی از نواحی سرحدی ایران شمرده می‌شد و ازآنجاکه در مرز با عثمانی قرار داشت، به لحاظ امنیتی و اقتصادی برای دولت مرکزی از اهمیت زیادی برخوردار بود. ارکان دولت مرکزی تلاش داشتند اقداماتی را انجام دهند که همواره انتظام کرمانشاهان حفظ شود. بازیگران و نقش‌آفرینان اصلی این ولایت، با فراز و فرودهایی تا قبل از شکل‌گیری دولت مدرن، ایلات و عشایر بودند. نیروی نظامی این ولایت نیز منحصراً وابسته به ایلات بود و کارآمدی این نیرو تلاش مضاعفی را می‌طلبید. یکی از عوامل اصلی کارآمدی و انتظام قشون و نیروی نظامی در ادوار تاریخی، پرداخت به‌موقع و منظم مواجب آن‌ها بود. ازآنجاکه بخش زیادی از سپاهیان ایران از ایلات و عشایر بودند، در شرایط ثبات، تأخیر در پرداخت مواجب چندان چالشی برای حکومت مرکزی و ایالتی ایجاد نمی‌کرد، زیرا روسای فوج‌های نظامی همان روسای ایلات و طوایف بودند و ساختار اجتماعی ایلات اجازه اعتراض را به آن‌ها نمی‌داد، اما در دوره‌های بی‌ثباتی و شرایط ناپایدار سیاسی این موضوع به‌کلی صورت دیگری می‌یافت و تنها پرداخت منظم و به‌موقع مواجب، نیروهای نظامی را در دایره اطاعت نگه می‌داشت؛ بنابراین، مسئله این پژوهش چالش‌های پرداخت مواجب قشون کرمانشاهان و پیامدهای برآمده از آن است.
روش پژوهش، تاریخی - تحلیلی است و جمع‌آوری اطلاعات به روش کتابخانه‌ای و اسنادی بوده و درنهایت بر پایه یافته‌های حاصل از منابع و اسناد‌، استنتاج و تبیین شده است.
نتایج حاصل از پژوهش، بیانگر آن استکه اصول و قواعد منظم و یکسانی در پرداخت مواجب قشون وجود نداشت و نیز تفاوت معناداری بین مواجب افراد قشون و فرماندهان دیده می‌شد. باوجوداین ازآنجاکه فرماندهان همان حاکمان ایل بودند تعلیق و تأخیر و نپرداختن کامل مواجب در دوران‌ ثبات اجازه اعتراض به افراد قشون نمی‌داد، اما این امر در شرایط ناپایدار سیاسی به شکل‌های مختلفی خود را نشان می‌داد.

کلیدواژه‌ها

-     ت‍ورن‍ت‍ن، ل‍ی‍ن (1374)‌. ت‍ص‍اویری‌ از ایران (س‍ف‍ر ک‍ل‍ن‍ل‌ ف‌. ک‍ل‍م‍ب‍اری‌ ب‍ه‌ درب‍ار ش‍اه‌ ایران) ۱۲۴۹ ت‍ا ۱۲۶۵ ه‍ج‍ری‌ ق‍م‍ری‌، ت‍رج‍م‍ه‌ مینا ن‍وای‍ی‌، ب‍ا م‍ق‍دم‍ه‌ و زیر‍ نظر علی‌ ب‍ل‍وک‍ب‍اشی،‌ تهران، دفتر پژوهش‌های فرهنگی.##
-     خاوری شیرازی، فضل‌الله بن عبدالنبی (۱۳۸۰)، تاریخ ذوالقرنین، تصحیح و تحقیق ناصر افشارفر، ج 1، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان چاپ و انتشارات.##
-     سنجابی سردار مقتدر (1380)، ایل سنجابی‌ و مجاهدات ملی ایران، ‌تحریر و تحشیه کریم سنجابی. تهران. انتشارات شیرازه.##
-     س‍ن‍ن‍دجی ش‍ک‍رال‍ل‍ه (ف‍خ‍رال‍ک‍ت‍اب‌)(1366)، ‌ت‍ح‍ف‍ه‌ ن‍اص‍ری‌ در ت‍اریخ‌ و ج‍غ‍رافیای‌ ک‍ردس‍ت‍ان. تص‍حیح‌ حواشی‌ و تعلیقات ب‍ه‌ان‍ض‍م‍ام‌ پ‍ن‍ج‌ م‍ق‍ال‍ه‌ درب‍اره‌ قبایل ک‍رد از ح‍ش‍م‍ت‌ال‍ل‍ه‌ طب‍ی‍ب‍ی. ت‍ه‍ران. ام‍ی‍رکبیر.##
-     فلاندن، اوژن (2536)، سفرنامه اوژن فلاندن به ایران، ترجمه حسین نور صادقی، چاپ سوم، تهران، اشراقی. ##
-     گاردان، آلفردو (1362)، مأموریت ژنرال گاردان در ایران، ترجمه‌ عباس اقبال، چ دوم، تهران: نگاه. ##
-     نظام‌السلطنه مافی، حسین قلی خان (1361)، خاطرات و اسناد حسین قلی خان نظام‌السلطنه مافی، باب اول خاطرات، به کوشش معصومه نظام مافی. منصوره اتحادیه (نظام مافی). سیروس سعدوندیان، چاپ اول، تهران، نشر تاریخ ایران. ##
اسناد
-     آرشیو سازمان اسناد و کتابخانه ملی، پرونده شماره 7124- 240. ##
-     آرشیو سازمان اسناد و کتابخانه ملی، پرونده شماره 544- 240. ##
-     آرشیو سازمان اسناد و کتابخانه ملی، پرونده شماره 28973 – 240. ##
-     آرشیو سازمان اسناد و کتابخانه ملی، پرونده شماره 2543 – 240. ##
آلبوم بیوتات
-     آلبوم شماره 48 بیوتات. ##
-     آلبوم شماره 23 بیوتات. ##