نویسندگان

1 عضو هیئت‌علمی دانشگاه علوم انتظامی امین، دکتری تاریخ اسلام

2 دانشجوی دکتری تاریخ انقلاب اسلامی دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره) قزوین.

3 دکتری تاریخ اسلام. دانشگاه مذاهب اسلامی تهران

چکیده

دولت مرکزی غزنوی، باوجود امپراتوری قدرتمند، در اواخر حکومت خود در خراسان، با مشکلات بسیاری
مواجه بود و در این میان خطر حضور ترکان سلجوقی برای غزنویان، تهدید بسیار مهمی بود. بررسی ابعاد
امنیتی، انتظامی و اقتصادی شهرها ازجمله خراسان به عنوان یکی از مباحث محوری در تاریخ، در این
دوران دارای اهمیت است. غزنویان در انطباق دادن سیاست های خود با علایق اقتصادی و سیاسی خراسان
ناموفق بودند. هزینه سنگین دربار غزنوی سبب اخاذی مبالغی هنگفت از رعایا و مصادره اموال ثروتمندان
توسط محصلان مالیاتی دستگاه غزنوی میگردید. از طرفی گروههای فشار که در دشت های ماوراءالنهر در
پی دست یابی به چراگاههای مناسب و فرار از دست غارتگری های غزان بودند؛ خراسان را مأمن امیال خود
قرار دادند. پرسش اساسی پژوهش حاضر این است که هنگام ورود سلجوقیان به مرزهای شرقی ایران
به ویژه خراسان، وضعیت امنیتی، انتظامی و اقتصادی این سرزمین چگونه بوده است؟ این مقاله به روش
توصیفی- تحلیلی و با استناد به منابع تاریخی نشان می دهد که با توجه به هرج ومرج های ناشی از
حمله های ترکمن ها به خراسان و همچنین درگیری های درون حکومتی غزنویان، اوضاع امنیتی و انتظامی
خراسان در این دوران نامناسب بوده و آسیب های مختلفی همچون عدم وجود امنیت در شهرها و راه های
ارتباطی و تجاری، بیکاری، عدم احترام به حق مالکیت، فساد، احتکار، قحطی، گرسنگی، از بین رفتن
زمین های کشاورزی و بازارها را می توان به عنوان مهم ترین آسیب های اقتصادی در خراسان به هنگام ورود
سلجوقیان یاد کرد.

کلیدواژه‌ها

-     ابن خلدون، (1383)، العبر، ترجمه عبدالحمید آیتی، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.##
-     ابن اثیر، عزالدین، (1385)، تاریخ کامل، ترجمه حمیدرضا آژیر، تهران، اساطیر. ##
-     ابن حوقل، ابوالقاسم محمد، (1938)، صوره الارض، بیروت، دار صادر. ##
-     اصطخری، ابواسحاق ابراهیم بن محمد، (1961)، المسالک و الممالک، تحقیق محمدجابرعبدالحق الحسینی، قاهره، مطابع دارالقلم. ##
-     انصاری دمشقی، شمس‌الدین محمد بن ابی‌طالب، (1382)، نخبه الدهر فیعجائب البروالبحر، ترجمه سیدحمید طبیبیان، تهران، اساطیر. ##
-     انوری، حسن، (1355)، اصطلاحات دیوانی دوره غزنوی و سلجوقی، تهران، کتابخانه طهوری. ##
-     باسورث، کلیفورد ادموند، (1384)، تاریخ غزنویان، ترجمه حسن انوشه، تهران، امیرکبیر. ##
-     باسورث، ک.ا، (1381)، تاریخ سیاسی و دودمانی ایران 614-390 هجری/1217 -1000 میلادی، تاریخ ایران از آمدن سلجوقیان تا فروپاشی دولت ایلخانان پژوهش دانشگاه کمبریج، گردآورنده جی، آ، بویل، ترجمه حسن انوشه، تهران، امیرکبیر. ##
-     بخارائى، شمس، (1377)، تاریخ بخارا، خوقند و کاشغر، محقق و مصحح محمداکبرعشیق، تهران، دفتر نشر میراث مکتوب. ##
-     بنداری اصفهانی، (2536)، تاریخ سلسله سلجوقی، زبده النصره و نخبةالعصره، ترجمه م، ج، جلیلی، بنیاد فرهنگ ایران. ##
-     بیهقی، ابوالفضل محمد، (1374)، تاریخ بیهقی، تصحیح علی‌اکبر فیاض، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی. ##
-     پطروشفسکی، ایلیا پائولوویچ، (1363)، تاریخ ایران: از دوران ‌باستان ‌تا پایان‌ سده ‌هیجدهم ‌میلادی‌، ترجمة‌ کریم‌ کشاورز، تهران‌، پیام. ##
-     ثامرى، احسان ذنوى، (2001)، الحیاه العلمی هزمنا لسامانیین، التاریخ الثقافیل خراسان و بلاد ماوراءالنهر فی القرنین الثالث و الرابع، بیروت، دارالطلیعه. ##
-     ثعالبی، أبومنصورعبدالملک بن محمدبن اسماعیل (1368)، لطائف المعارف، ترجمه علی‌اکبر شهابی خراسانی، مشهد، آستان قدس رضوی،##
-     حسینی، صدرالدین ابوالحسن، (1380)، زبده التواریخ؛ اخبار امراء و پادشاهان سلجوقی، ترجمه رمضان علی روح الهی، تهران، انتشارات ایل شاهسون بغدادی. ##
-     حسینی، صدرالدین علی، (1404)، اخبارالدوله السلجوقیه، تصحیح محمد اقبال، بیروت، بینا. ##
-     جوزجانی، منهاج السراج، (1363)، طبقات ناصری، تصحیح عبدالحی حبیبی، تهران، دنیای کتاب. ##
-     دهخدا، علی‌اکبر، (1377)، لغت‌نامه دهخدا، زیر نظر محمد معین و سید جعفر شهیدی، تهران، دانشگاه تهران. ##
-     راوندی، محمد بن علی، (1364)، راحه الصدور و آیه السرور، به تصحیح محمد اقبال و م. مینوی، تهران، امیرکبیر. ##
-     سمعانى، أبوسعید عبدالکریم بن محمد بن منصور، (1382)، الأنساب، تحقیق عبدالرحمن بن یحیى المعلمى الیمانى، حیدرآباد، مجلس دائره‌المعارف العثمانیه. ##
-     عوفی، سدیدالدین محمد، (1352)، جوامع الحکایات و لوامع الروایات، تصحیح بانو مصفّا، تهران، بنیاد فرهنگ ایران. ##
-     فروزانی، ابوالقاسم، (1390)، غزنویان: از پیدایش تا فروپاشی، تهران، سمت. ##
-     گردیزی، ابوسعید عبدالحی، (1363)، زین الاخبار، تصحیح، ع، حبیبی، تهران، دنیای کتاب. ##
-     لسترنج، گای، (1364)، جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی، ترجمه محمود عرفان، تهران، علمی و فرهنگی. ##
-     لمبتون، آن، (1362)، مالک و زارع در ایران، ترجمه م، امیری، تهران، عملی و فرهنگی. ##
-     مجهول المولف، حدود العالم من المشرق الی المغرب (1423)، به کوشش یوسف الهادی، مصر. ##
-     مستوفی، حمدالله، (1362)، تاریخ گزیده، به تصحیح عبدالحسین نوایی، تهران، امیرکبیر. ##
-     مقدسی، شمس‌الدین ابوعبدالله محمد بن احمد، (1411)، احسن التقاسیم فی المعرفه الاقالیم، قاهره، مکتبه مدبولی. ##
-     میرخواند، (1380)، تاریخ روضه الصفا فی سبرها الانبیا والملوک و الخلفا، تصحیح و تحشیه جمشید کیانفر، تهران، اساطیر. ##
-     نرشخی، ابوبکرمحمد، (1363)، تاریخ بخارا، ترحم‌ها بونصر احمدالقبادی، تصحیح مدرس رضوی، تهران. ##
-     نیشابوری، ظهیرالدین، (1390)، سلجوقنامه، تصحیح میرزا اسماعیل افشار، تهران، اساطیر. ##
-     یاقوت حموى، معجم البلدان‏(1995)، بیروت، دار صادر. ##
-     Agajanov.s.g, (1998). “ The states of the Oghuz”, in History of civilizations of centeral asia, vol.IV, Part one,Ed.,.M.S.Asimov and C.E. Bosworth. Unesco publishing. ##
-     Islam, Arshad. (2012) “The rise of the seljuqs and their state in centeral asia”. Australian journal of basic and applied sciences. ##