نویسنده

استادیار تاریخ دانشگاه پیام نور

چکیده

انسجام اجتماعی وضعیتی است که چگونگی تعامل، تعهد و احساس مسئولیت و به هم‌پیوستگییک جامعه را نشان می‌دهد و یکی از دلایل عملکرد متفاوت جوامع در ایجاد نهادهای کارآمد و دستیابی به پیشرفت و توسعه را توضیح می‌دهد. از سوی دیگر پیامد انسجام، نظم و امنیت اجتماعی است. دین از دیرباز و به‌ویژه از عصر پیشامدرن، مهم‌ترین عامل هم‌بستگی و انسجام اجتماعی بوده است. در جهان اسلام دین و نهادهای دینی کانون هویت‌بخشی، امنیت، انسجام و نظم اجتماعی بوده و نوع سیاست مذهبی در تقویتیا تضعیف نظم و انسجام اجتماعی بسیار مؤثر بوده است. شاه‌سلطان حسین در دوران پرآشوب سال‌های آخر عهد صفوی با سیاست مذهبی خود اقداماتی انجام داد که در نظم و امنیت و انسجام اجتماعی تأثیراتی فراوان برجای گذاشت. این مقاله به روش تحلیل تاریخی بر آن است که مهم‌ترین اقدامات شاه‌سلطان حسین در زمینه سیاست مذهبی را در زمینه ایجاد نظم و انسجام اجتماعی مورد بررسی قرار دهد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که این سیاست مذهبی با نادیده گرفتن اصل تساهل مذهبی، سخت‌گیری بر اقوام و اقلیت‌های دینی و درگیری‌های مذهبی زمینه تضعیف انسجام اجتماعی و نظم و امنیت اجتماعی را فراهم کرد.

کلیدواژه‌ها

-     آرام، محمدباقر (1386)، تاریخ‌نگاری عصر صفوی، تهران، امیرکبیر.##
-     آصف (رستم الحکما)، محمد هاشم (1357)، رستم التواریخ، مصحح محمد مشیری، تهران: حبیبی.
-     افتخاری، اصغر (1391)، امنیت، تهران، دانشگاه امام صادق (ع). ##
-     اصفهانی، محمدرضا (1340)، نصف جهان فی تعریف الاصفهان، مصحح منوچهر ستوده، تهران: امیرکبیر. ##
-     اعرابی، شکوه السادات اعرابی (بی‌تا)، ارمنیان و سقوط صفویه، فصلنامه علمی – پژوهشی تاریخ، سال سوم، شماره هشتم. ##
-     امام‌جمعه‌زاده، سیدجواد، زهرا، صادقی نقدعلی (1392)، نقش ارزش‌ها و هنجارها در تغییرات اجتماعی و تأثیر آن بر امنیت ملی، راهبرد توسعه، شماره 33، بهار، صص 64-90. ##
-     تاورنیه، ژان باتیست (1383)، سفرنامه، مترجم حمید شیروانی، تهران: نیلوفر. ##
-     تقی‌لو، فرامرز، آدمی، (1389) علی، امنیت و پیشاارزش‌های آن در اندیشه سیاسی اسلام، مطالعات راهبردی، شماره 50، زمستان، صص 35-62. ##
-     جعفریان، رسول (1379)، صفویان در عرصه دین، فرهنگ و سیاست، 3 ج، قم: پژوهشکده حوزه و دانشگاه. ##
-     چلبی، مسعود (1389)، جامعه‌شناسی نظم، تهران، نشر نی. ##
-     دلاواله، پیترو (1370)، سفرنامه، مترجم شعاع الدین شفا، چ 2، تهران: علمی و فرهنگی. ##
-     رویمر، هانس روبرت، الف (1380)، ایران در راه عصر جدید (تاریخ ایران از 1350 تا 1750)، مترجم آذر آهنچی، چ دوم، تهران: دانشگاه. ##
-     -ب، (1380)، صفویان (پژوهش دانشگاه کمبریج)، ترجمه یعقوب آژند، تهران، جامی. ##
-     زارعی مهرورز و محسن مؤمنی (1391)، ایران عصر صفوی از دیدگاه شاردن از اواخر دوره شاه‌عباس اول تا اوایل دوره شاه سلیمان؛ نشریه جستارهای تاریخی، شماره 1، صص 65-91. ##
-     سیوری راجر (1380)، در باب صفویان، ترجمه رمضان علی روح‌اللهی، تهران: مرکز. ##
-     شاردن، ژان (1374)، سفرنامه، ترجمه اقبال یغمایی، ج 3 و 4، تهران: توس. ##
-     صفت گل، منصور (1381)، ساختار نهاد و اندیشه دینی در ایران عصر صفوی، تهران: رسا. ##
-     کارری، جملی (1383)، سفرنامه، مترجم عباسعلی نخجوانی، چ 2، تهران: علمی و فرهنگی. ##
-     کروسینسکی، تادوزیودا (1363)، سفرنامه، ترجمه عبدالرزاق دنبلی، با مقدمه و تصحیح مریم میراحمدی، تهران: توس. ##
-     کمپفر، انگلبرت (1350)، در دربار شاهنشاهی ایران، ترجمه کیکاووس جهانداری، تهران: انجمن آثار ملی. ##
-     گیلانتز، پطرس دی سرکیس (1371)، سقوط اصفهان، ترجمه محمد مهریار، چ 2، اصفهان: اصفهان امور فرهنگی شهرداری اصفهان. ##
-     لاکهارت، لارنس (1368)، انقراض سلسله صفویه و ایام استیلای افاغنه در ایران، ترجمه مصطفی قلی عماد، چ 3، تهران: مروارید.
-     لک، غلام‌رضا (1389) دین و انسجام اجتماعی، اندیشه تقریب، شماره 3، صص 9-39##
-     لوی، حبیب (1339)، تاریخ یهود ایران، ج 3، تهران: یهود ابروخیم. ##
-     متی، رودی، (1393)، ایران در بحران، ترجمه حسن افشار، تهران، نشر مرکز. ##
-     مرعشی صفوی، میرزا محمد خلیل (1362)، مجمع التواریخ، مصحح عباس اقبال آشتیانی، تهران: سنایی و طهوری. ##
-     میراحمدی، مریم (1369)، دین و دولت در عصر صفوی، چ 2، تهران: امیرکبیر. ##
-     نصیری، محمدابراهیم بن زین‌العابدین (1373)، دستور شهریاران، به کوشش محمد نادر نصیری مقدم، تهران: موقوفات دکتر محمود افشار. ##
-     هنوی، جونس (1367)، هجوم افغان و زوال دولت صفوی، ترجمه اسماعیل دولتشاهی، تهران: یزدان. ##