نویسندگان

1 استادیار تاریخ پژوهشگاه علوم انتظامی و مطالعات اجتماعی

2 استادیار علوم سیاسی پژوهشگاه علوم انتظامی و مطالعات اجتماعی

چکیده

مقاله‌ حاضر درصدد است تا به بررسی و مطالعه سیر تحول نظمیه در عصر پهلوی اول از زمان کودتای اسفندماه 1299 ه.ش تا جنگ جهانی دوم بپردازد. بدین منظور، ضمن بهره‌گیری از روش تاریخی به دنبال پاسخ‌گویی به این پرسش اساسی است که نظمیه در عصر پهلوی اول چه تحولاتی یافته است؟ یافته‌های پژوهش حکایت از آن دارد که پس از کودتای سوم اسفندماه 1299 ه.ش، رضاخان تلاش نمود برای تحکیم قدرت خویش، تمام مراکز قدرت را یکپارچه نماید. بدین منظور، رضاخان با اخراج افسران سوئدی، محمد درگاهی را که در وفاداری به وی هیچ حدوحصری نمی‌شناخت، به ریاست نظمیه منصوب نمود. وی نیز زمینه را برای صعود نهایی رضاخان به سلطنت فراهم ساخت. پس از ایجاد سلسله پهلوی، رضاشاه با توجه به ماهیت نظامی-پلیسی حکومت خود، به تقویت نظمیه پرداخت. در این دوره، تحولات گوناگونی در رابطه با نظمیه رُخ داد که تغییرات در ساختار و سازمان آن، تأسیس دانشکده افسری و آموزش نوین کارکنان، جذب امکانات مالی و افزایش تعداد کارکنان، تصویب قوانین جدید و غیره ازجمله آنها به شمار می‌رود. از این رهگذر است که یک سازمان نظمیه مملکتی که دارای تشکیلات و اصول نوین بود، برای نخستین بار در تاریخ ایران به وجود آمد.

کلیدواژه‌ها

-     بارل، آر. ام. (1393). یادداشت‌های سیاسی ایران 1260- 1344: جلد دهم (1313-1317). مترجم‌ افشار امیری. تهران: انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی.##
-     بری‌دال، سون. (1380). گزارش ‌نظمیه تهران: سال‌های 1912-1915. مترجم عبدالرضا بهادری. تهران: انتشارات دستان. ##
-     بهار، محمدتقی (ملک‌الشعرا). (چاپ هفتم 1386). تاریخ مختصر احزاب سیاسی در ایران انقراض قاجاریه: دوره دوجلدی. تهران: انتشارات امیرکبیر. ##
-     تقوی، سید مصطفی. (1389). امنیت در دوره پهلوی. تهران: موسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران.
-     جاهد، امیر. (1310). سالنامه پارس. سال ششم. ##
-     جعفری، فضل‌الله؛ و دیگران. (1355). پلیس ایران. تهران: انتشارات شهربانی. ##
-     حکیمی، محمود. (1371). داستان‌هایی از عصر رضاشاه. تهران: انتشارات قلم. ##
-     خواجه‌نوری، ابراهیم. (1357). بازیگران عصر طلایی: جزوه نهم - بخش سوم. تهران: انتشارات جاویدان. ##
-     دولت‌آبادی، یحیی. (1336). حیات یحیی: جلد 4. تهران: انتشارات ابن‌سینا. ##
-     سپهر، عبدالحسین. (بی‌تا). یادداشت‌های ملک‌المورخین و مراه‌الوقایع مظفری. به کوشش عبدالحسین نوایی. تهران: انتشارات زرین. ##
-     سلیمانی، کریم. (زمستان 1388). سانسور مطبوعات، کتاب، فیلم‌برداری و عکس‌برداری در دوره رضاشاه. پژوهشنامه انجمن ایرانی تاریخ، سال اول، شماره 2. ##
-     سیفی ‌فمی ‌تفرشی، مرتضی. (1367). پلیس خفیه ایران مروری بر رخدادهای ‌سیاسی ‌و تاریخچه شهربانی 1299-1320. تهران: انتشارات ققنوس. ##
-     صفایی، ابراهیم. (1355). بنیادهای ملی ایران در شهریاری رضاشاه کبیر. تهران: انتشارات اداره کل نگارش وزارت فرهنگ و هنر. ##
-     طلوعی، محمود. (چاپ دهم 1386). پدر و پسر: ناگفته‌ها از زندگی و روزگار پهلوی‌ها. تهران: انتشارات نشر علم. ##
-     عاقلی، باقر. (1388). شرح‌حال رجال سیاسی و نظامی معاصر ایران: جلد اول. تهران: نشر علم. ##
-     فرخ، سیدمهدی. (1347). خاطرات سیاسی فرخ. به اهتمام پرویز لوشانی. تهران: نشر سپهر. ##
-     قاسمی، فرید. (1380). خاطرات و مشاهدات به انضمام مکاتبات. تهران: انوشه. ##
-     قدسی، حسن. (1379). خاطرات‌ من ‌یا تاریخ ‌صدساله  ایران. تهران: کارنگ. ##
-     قدیمی، ذبیح‌الله. (1326). تاریخ 2500 ساله ارتش شاهنشاهی ایران. تهران: چاپخانه بانک ملی. ##
-     کرونین، استفانی. (1387). رضاشاه و شکل‌گیری ایران نوین. ترجمه مرتضی ثاقب‌فر. تهران: انتشارات جامی. ##
-     مجله پلیس. (1309). شماره 7 و 8. ##
-     مجله نظمیه. (1304). سال اول، شماره 4. ##
-     مختاری، پاشالوا. (1329). تاریخ هفتادساله پلیس ایران. تهران: چاپخانه ارتش##
-     مستوفی، عبدالله. (1343). شرح زندگانی من: تاریخ اجتماعی و اداری دوره قاجاریه. تهران: انتشارات زوار. ##
-     مکی، حسین. (1358). تاریخ بیست‌ساله ایران: دوره هشت‌جلدی. تهران: نشر ناشر. ##
-     موسوی‌زاده، جهانگیر. (1380). محاکمه رضاشاه در برابر تاریخ: جلد اول. تهران: نشر موسوی‌زاده. ##
-     یکرنگیان، میرحسین. (چاپ دوم 1384). سیری در تاریخ ارتش ایران: از آغاز تا شهریور 1320. تهران: انتشارات خجسته. ##