نویسندگان

1 دانشیار تاریخ دانشگاه لرستان

2 کارشناس ارشد تاریخ ایران دوره اسلامی دانشگاه لرستان

چکیده

لرستان به‌عنوان منطقة کوهستانی صعب‌العبور با بافت اجتماعی عشایری، مقارن با برآمدن رضاشاه همچون دیگر مناطق کشور ناامن بود. رضاشاه در راستای تحقق سیاست‌ها و برنامه‌های خود به ایجاد امنیت در این منطقه از طریق نیروی نظامی پرداخت. ازآنجا که اجرا و توفیق عملیات نظامی در گرو استفاده از ابزارهای مختلف به‌ویژه استحکامات نظامی بود، ساخت برج به‌عنوان یک سازه نظامی مورد توجه قرار گرفت. این مقاله درصدد است تا با شیوه توصیفی- تحلیلی، ضمن تبیین استفاده نیروهای نظامی از برج و برج‌سازی در لرستان، اهداف رضاشاه از این اقدام را مورد بررسی قرار دهد. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که رضاشاه در راستای تحقق اهداف خود در حفاظت از راه‌ها و راه‌سازان، اخذ عوارض راه‌ها، ابلاغ فرامین و گزارش‌های منطقه و حفظ دستاوردهای خود به ساخت برج در لرستان روی آورد. بر این اساس، از آغاز پیشروی ارتش در لرستان تا استقرار کامل امنیت در منطقه (از سال 1300 تا 1312) در طی سه مرحله، برج‌های زیادی در لرستان به‌ویژه در ارتفاعات واقع درحاشیة راه ارتباطی تهران- خوزستان و مسیرهای تردد عشایر احداث گردید.

کلیدواژه‌ها

اسناد
-     آرشیو سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، شماره بازیابی، 12-17-293.##
-     آرشیو سازمان اسناد ملی غرب کشور/ همدان، شماره‌های بازیابی 103/280/91، 57/ 280/91، 40/280/91 ِ، 120/ 280/ 91، 111/280/91، 147/280/91. ##
مصاحبه‌ها
-     مصاحبه با آقای شیخ‌علی فلاحی، لرستان، 9/6/96. ##
-     مصاحبه با آقای رحمت دالوند، لرستان، 18/6/96. ##
-     مصاحبه با آقای محمدعلی هادیان‌فر، لرستان، 21/6/96. ##
-     مصاحبه با آقای مظفر ساکی، لرستان، 10/6/96. ##
-     مصاحبه با آقای نورالدین مرادی‌چگنی، لرستان، 21/5/94. ##
روزنامه‌ها
-     اطلاعات، 25 فروردین 1307، سال دوم، شماره 456. ##
-     اطلاعات، 4 شهریور 1307، سال دوم، شماره 564. ##
-     فرهنگ اصفهان، 3 ربیع‌الاول، 1298، سال دوم، شماره 84. ##
-     ناهید، 8 آبان 1307، سال هفتم، شماره 29. ##
کتاب‌ها
-     آبراهامیان، یرواند (1389). تاریخ ایران مدرن، ترجمه محمدابراهیم فتاحی، تهران: نشر نی. ##
-     آوری، پیتر (1373). تاریخ معاصر ایران از تأسیس تا انقراض سلسله قاجاریه، ترجمه محمد رفیعی دولت‌آبادی، تهران: مؤسسه انتشارات عطایی. اردلان، عزالممالک (1383). خاطرات حاج عزالممالک اردلان، به کوشش باقر عاقلی، تهران: نامک. ##
-     استارک، فریا (1364). سفرنامه الموت، لرستان و ایلام، ترجمه علی‌محمد ساکی، تهران: علمی. ##
-     اقبالی، رضا (1391). امنیت و انتظامات در لرستان از صفویه تا پهلوی، قم: ائمه. ##
-     امان‌اللهی بهاروند، سکندر (1391). «رضاشاه و لرها»، مجموعه مقالات، خرم‌آباد: اردیبهشت جانان. امیراحمدی، احمد (1373 ب). اسناد نخستین سپهبد ایران، به کوشش سیروس سعدوندیان، تهران: مؤسسه پژوهش و مطالعات فرهنگی. ##
-     امیراحمدی، احمد (1373 الف). خاطرات نخستین سپهبد ایران، به کوشش غلام‌حسین زرگری‌نژاد، تهران: مؤسسه پژوهش و مطالعات فرهنگی. ##
-     ایوانف، س. م (1356). تاریخ نوین ایران، ترجمه هوشنگ تیزآبی و حسن قائم‌پناه، تهران: اسلوج.
-     بهبودی، هدایت‌الله (1385). روزشمار تاریخ معاصر ایران، ج 3، تهران: مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی. ##
-     تاریخ ارتش نوین ایران از 1300 تا 1320، ج 1، (بی‌تا)، ج 1، تهران: ستاد بزرگ ارتشتاران. ##
-     جغرافیای لرستان، (پشتکوه و پیشکوه)، (1395). به کوشش سکندر امان‌اللهی بهاروند، خرم‌آباد: شاپورخواست. ##
-     خدابخشی، حاجی رضا (1384). تاریخ سیاسی لرستان، خرم‌آباد: افلاک. ##
-     دالوند، حمیدرضا (1385). انقلاب اسلامی در لرستان، ج 1، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی. ##
-     دانشنامه نامه دانش‌گستر (1389). ج 4، زیر نظر علی رامین و دیگران، تهران: موسسه دانش‌گستر روز. ##
-     رزم‌آرا، حاج‌علی (1320). جغرافیای نظامی (لرستان)، تهران: ستاد بزرگ ارتشتاران. ##
-     ستوده، یدالله (1388). شورش لرستان، اسناد و تصاویر، خرم‌آباد: شاپورخواست. ##
-     سعیدیان، عبدالحسین (1388). دایرۀ المعارف بزرگ نو، ج 2، ویراستار بتول مجتبوی و دیگران، تهران: علم و زندگی، آرام. ##
-     شاه‌بختی، محمد (1373). عملیات لرستان، اسناد سرتیپ محمد شاه‌بختی (1303 و 1306)، به کوشش کاوه بیات، تهران: شیرازه. ##
-     علی‌بابایی، غلام‌رضا (1382). تاریخ ارتش ایران، تهران: آشیان. ##
-     غضنفری امرایی، اسفندیار (1393). تاریخ غضنفری، ج 2، به کوشش اسعد غضنفری و یدالله ستوده، خرم‌آباد: شاپورخواست. ##
-     فراهانی، حسن (1385). روزشمار تاریخ معاصر ایران، ج 2، تهران: مؤسسه مطالعه و پژوهش‌های سیاسی. ##
-     فرمانفرما، عبدالحسین میرزا (1366). گزیده‌ای از مجموعه اسناد عبدالحسین میرزا، ج 2، به کوشش منصوره اتحادیه و سیروس سعدوندیان، تهران: نشر تاریخ ایران. ##
-     قاسمی، فرید (1394). سرگذشت خرم‌آباد، تهران: سید فرید قاسمی. ##
-     قدیمی، ذبیح‌الله (1326). تاریخ 25 ساله ارتش شاهنشاهی، تهران: کتاب‌فروشی و چاپخانه علی‌اکبر علمی. ##
-     قراگوزلو، غلامحسین (1388). جنگ‌های لرستان، خاطرات علی‌اکبر قراگوزلو، تهران: اقبال. ##
-     کاتوزیان، محمدعلی همایون (1392). اقتصاد سیاسی، ترجمه محمدرضا نفیسی و کامبیز عزیزی، تهران: نشر مرکز. ##
-     کرونین، استفانی (1377). ارتش و حکومت پهلوی، ترجمه غلام‌رضا علی‌بابایی، ویرایش محمد رفیعی مهرآبادی، تهران: خجسته. ##
-     مجد، محمدقلی (1389). از قاجاریه به پهلوی، بر اساس اسناد وزارت خارج امریکا، ترجمه رضا مرزانی و مصطفی امیری، تهران: مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی. ##
-     مینورسکی، ولادیمیر (1395). لرستان و لرها، همراه با سفرنامه بارون دوبد، ترجمه سکندر امان‌اللهی بهاروند و لیلی بختیار، تهران: آرون. ##
-     واعظ شهرستانی، نفیسه (1388). سیاست عشایری دولت پهلوی اول، تهران: نشر تاریخ ایران. ##
-     والیزاده معجزی، محمدرضا (1380). تاریخ لرستان روزگار قاجار، ویراستار حمیدرضا دالوند، تهران: حروفیه. ##
-     --، (1382). تاریخ لرستان روزگار پهلوی، ویراستار غلام‌رضا عزیزی، تهران: حروفیه. ##
-     ویلسون، آرنولد تالبوت (1394). سفرنامه ویلسون، ترجمه محمدعلی ساکی، خرم‌‌آباد: شاپورخواست. ##
-     یکرنگیان، میرحسین (1326). گلگون‌کفنان، گوشه‌ای از تاریخ نظامی معاصر، تهران: چاپخانه محمدعلی علمی. ##
مقالات
-     رحمتی، محسن و محمد دالوند (1396)، نقش خوانین و منتقدین در برقراری امنیت در لرستان در عهد پهلوی اول، فصلنامه تحقیقات تاریخ اجتماعی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، س 7، ش 1، بهار و تابستان، صص 137-153. ##
-     نامه سپهبد امیراحمدی به حسام‌الدین ضیایی (1377). به کوشش سیدفرید قاسمی، لرستان‌پژوهی، سال 1، شماره 1 و 2، بهار و تابستان،##