نویسنده

استادیار تاریخ دانشگاه جیرفت

چکیده

در بسیاری از دوره های تاریخی، جامعه ایران از سه جماعت ایلی، شهری و روستایی تشکیل می شد. سه
جماعت مذکور با سه سبک زندگی متفاوت ایلی، روستایی و شهری به واسطه عواملی مانند کمبود امکانات
معیشتی و مسائل امنیتی به جماعات محلی متعددی تقسیم می گردید. در دوره نادرشاه، جماعات سه گانه
ایران به جماعات محلی بسیاری ازجمله محله، طایفه و حتی دسته های نظامی تقسیم می شد. چنین
جماعت هایی، دوگانگی ساختاری به وجود می آورد که از تمایز ارباب و اهالی تا سلسله مراتب خویشاوندی
در حکومت افشار را در برمی گرفت. با توجه به این مسئله، در این مقاله درصدد یافتن پاسخ به این پرسش
هستیم: پیوندهای متقابل میان جماعات محلی با سلسله مراتب حکومتی در دوره سلطنت نادرشاه افشار چه
تأثیرات امنیتی به دنبال داشت؟ به منظور پاسخ گویی به سؤال مذکور، ضمن استفاده از شیوه تاریخی که
همانا جمع آوری داده های کتابخانه ای (اسنادی) از منابع دست اول تاریخی است با کاربست مفاهیمی مانند
جماعت، امنیت، ایل، دسته های نظامی و سلسله مراتب خویشاوندی در حکومت نادرشاه، جایگاه و نقش
جماعت های مختلف را در برقراری امنیت مشخص می نماییم. یافته های پژوهش بر آن است، نادرشاه افزون
بر الحاق نفرات و ساختار جماعت های شهری، روستایی و ایلی در قشون خود، با جماعت سازی ابداعی
همانند حاکمیت دادن تیره قرقلو بر سایر ایلات تلاش داشت ضمن برقراری امنیت در مناطق مختلف
کشور، حکومت خود را انسجام بخشد. بااین وجود، افراط وی در اعطای مناصب دیوانی و لشکری به سرداران
افشار در نبود جماعتی رقیب در برابر آن ها، زمینه زوال و سرنگونی حکومت فرمانروای افشار را فراهم کرد.

کلیدواژه‌ها

-     ادریسی آریمی، مهری (1385) نقش ایلات اهلی سنت شمال شرقی ایران در تصمیمات مذهبی- سیاسی نادرشاه، پژوهشنامه علوم انسانی، ش 52، صص 48-35.##
-     استرآبادی، محمدمهدی بن محمد نصیر. (1341). جهانگشای نادری. تهران: انجمن آثار ملی. چ اول.
-     اوت‍ر، ژان‌. (1363). س‍ف‍رن‍ام‍ه‌. تهران: ج‍اوی‍دان. چ اول. ##
-     بازن، پادری. (1340). نامه‌های طبیب نادرشاه. تهران: انجمن آثار ملی. چ اول. ##
-     بی‌نا. (1362). مجموعه کتاب آگاه: ایلات و عشایر. تهران: آگاه. چ اول. ##
-     بی‌نا. (1381). گزارش کارملیت‌ها از ایران. تهران: نی. چ اول. ##
-     جزائره، عبدالله بن نورالدین. (1343 ه ق/1924 م). تذکره شوشتر. کلکته: بی‌جا. چ اول. ##
-     جعفری، علی‌اکبر (1388) بررسی و تحلیل روابط نادرشاه با ارامنه 1748-1730 م/ 1160-1142 ه. ق، پژوهشنامه‌ی انجمن ایرانی تاریخ، س 1، ش 1، صص 27-1. ##
-     دوکلوستر، آ. (1346). تاریخ نادرشاه. تبریز: سروش. چ اول. ##
-     رستم الحکما، محمد هاشم آصف. (1382). رستم التواریخ. تهران: دنیاى کتاب. چ اول. ##
-     ریاحی، محمدامین. (1368). سفارت نامه‌های ایران. تهران: توس. چ اول. ##
-     شوشتری، میر عبداللطیف خان. (1363). تحفه العالم و ذیل التحفه. تهران: کتابخانه طهوری. چ اول. ##
-     طبیبی، حشمت‌الله. (1388). مبانی جامعه‌شناسی و مردم‌شناسی ایلات و عشایر. تهران: انتشارات دانشگاه تهران. چ هفتم. ##
-     غفاری، میرزا ابوالحسن. (1369). گلشن مراد. تهران: زرین. چ اول. ##
-     فریزر، جیمز. (1363). تاریخ نادرشاه افشار. تهران: پاسارگاد. چ اول. ##
-     فسایی، میرزا حسن حسینى. (1382). فارسنامه ناصرى. تهران: امیرکبیر. چ سوم. ##
-     ‏فلور، ویلم. (1388). حکومت نادرشاه (به روایت منابع هلندی). تهران: توس. ##
-     کشمیری، عبدالکریم. (1940 م). بیان واقع. لاهور: دانشگاه پنجاب. چ اول. ##
-     کلانتر، میرزامحمدکلانتر. (1362). روزنامه. تهران: کتابخانه سنایی و طهوری. چ اول. ##
-     کیاوند، عزیز. (1368). حکومت، سیاست و عشایر. تهران: انتشارات عشایری. چ اول. ##
-     گلستانه، ابوالحسن بن محمدامین. (1344). مجمل التواریخ. تهران: ابن‌سینا. چ دوم. ##
-     مروی، محمدکاظم، (1364). عالم‌آرای نادری. تهران: علم. چ اول. ##
-     مستوفی، محمدحسن. (1375). زبده التواریخ. تهران: مجموعه انتشارات ادبی و تاریخی موقوفات دکتر محمود افشار یزدی. چ اول. ##
-     مسلمانیان ‌قبادیانی، رحیم/ بهروز. (1387). اسنادی از روابط ایران و روسیه از صفویه تا قاجاریه. تهران: مرکز چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه. چ اول. ##
-     مقصودی، مجتبی. (1380). تحولات قومی در ایران؛ علل و زمینه‌ها. تهران: موسسه مطالعات ملی. چ اول. ##
-     موسوى اصفهانى، محمدصادق. (1363). تاریخ گیتی گشا در تاریخ زندیه. تهران: اقبال. چ دوم. ##
-     مینورسکى، ولادیمیر فدروویچ. (1387). ایران در زمان نادرشاه. تهران: دنیاى کتاب. چ پنجم. ##
-     نائینى، محمدجعفر بن محمدحسین. (1353). جامع جعفرى، تهران: انجمن آثار ملى. چ اول. ##
-        نصیرى، محمدرضا. (1364). اسناد و مکاتبات تاریخى ایران، دوره افشاریه. گیلان: جهاد دانشگاهى. چ اول. ##
-     نیبور، کارستن. (1354). سفرنامه. تهران: توکا. چ اول. ##