نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد تاریخ ایران دوره اسلامی

2 دانشیار تاریخ دانشگاه زنجان

چکیده

سیاستهای حکومت پهلوی تأثیرات مهمی بر فضای جامعهایران برجای گذاشت. نخبگان به‌عنوان برگزیدگان جامعه بیشترین تأثیرات را پذیرفتند. ویژگی استبدادی دوران پهلوی بیشتر در جهت حفظ و بقای حکومت و جلوگیری از بروز ناآرامی و مخالفت در سطح جامعه بود. این سیاستها به همراه عوامل مختلفی همچون دخالت بیگانگان در کشور، ناآرامیها و هرج‌ومرج پس از تبعید رضاشاهوکودتای 28 مرداد 1332، صدمات فراوانی به جامعه نخبهکشوروهم‌چنین دیگر اقشار جامعه وارد ساخت. برنامه‌های حکومت به‌طور گسترده و در اغلب زمینهها سعی در مهار و هدایت جامعه به سمت یک‌صدایی کردن بود. بنابراین این مقاله میکوشد به این سؤال پاسخ دهد که فضای امنیتی و فشارهای سیاسی چه تأثیر در خودکشی نخبگان داشته است؟ بر اساس یافته‌های تحقیق، سیاست‌های حکومت پهلوی با امنیتی کردن کشور، اختناق در جامعه، سانسور مطبوعات و با تأسیس نهادهای همسوبا این رویکرد در کنار دیگر عوامل تنشزای کشور در خودکشی نخبگان تأثیرگذار بود. این تأثیرگذاری را در خصوص محمدولی‌خان تنکابنی می‌توان دید. ادامه این سیاست با تشدید اقدامات امنیتى، مهار و دفع سیاسیون باعث خودکشى علیاکبرداورشد. دردوره محمدرضا شاه این سیاست با مشکلات عدیده کشور همراه بود. خودکشی صادق هدایت نتیجه اقدامات امنیتى، سانسور و اختناق حکومت محمدرضاشاه و رویدادهاىدههبیستشمسیمیباشد. به‌طورکلی تأسیس ساواک و سیاست سرکوب و اختناق، قاطبه جامعه ایرانی را ناامید و مأیوس از آینده ساخت و منجر به خودکشی برخی از نخبگان شد.

کلیدواژه‌ها

-     آبراهامیان، یرواند (1388)، ایران بین دو انقلاب، ترجمه احمد گل محمدی و محمدابراهیم فتاحی، چاپ پانزدهم، تهران، نشر نی.##
-     آرین پور، یحیی (1380)، زندگی و آثار هدایت، تهران، انتشارات زوار. ##
-     اوسطی، علی‌رضا (1382)، ایران در سه قرن گذشته، ج 2، تهران، انتشارات پا کتاب. ##
-     بامداد، مهدی (1362)، شرح رجال ایران، ج 4، تهران، نشر گلشن. ##
-     بهار، آنیتا (1382)، زندگی صادق هدایت، تهران، ناشر شرکت توسعه کتابخانه‌های ایران. ##
-     بهار، محمدتقی (1357)، تاریخ مختصر احزاب سیاسی، ج 1 و 2، تهران، ناشر امیرکبیر. ##
-     بهارلو، عباس (1379)، سینمای فردین به روایت محمدعلی فردین، چاپ اول، تهران، نشر قطره. ##
-     بهارلو، محمد (1382)، نامه‌های صادق هدایت، تهران، انتشارات نگاه. ##
-     تاجیک، محمدرضا (1382)، تجربه بازی سیاسی در میان ایرانیان، چاپ اول، تهران، نشر نی. ##
-     جامی (1381)، گذشته چراغ راه آینده، چاپ هفتم، تهران، انتشارات نوبهار. ##
-     جلالی، بیژن (1379)، زمزمه‌هایی برای ابدیت، تهران، انتشارات کتاب نادر. ##
-     خلعت بری، امیر عبدالصمد (1362)، یادداشت‌های سپهسالار تنکابنی، تهران، چاپ محمود تفضلی.##
-     خواجه‌نوری، ابراهیم (1345)، بازیگران عصر طلایی، تهران، نشر شرکت سهامی کتاب. ##
-     دلدم، اسکندر (1372)، زندگی و خاطرات امیرعباس هویدا، تهران، نشر گلفام. ##
-     روزنامه شرق، شماره 2489، 1394. ##
-     ستوده، هدایت اله (1348)، آسیب‌شناسی اجتماعی، تهران، انتشارات آوای نور.##
-     سرشار، هما (1380)، خاطرات شعبان جعفری، چاپ یکم، تهران، انتشارات ایران یکتا. ##
-     سریع القلم، محمود (1386)، فرهنگ سیاسی ایران، چاپ اول، تهران، انتشارات پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی. ##
-     شمیم، علی‌اصغر (1393)، ایران در دوره سلطنت قاجار، تهران، انتشارات مدبر##
-     صبحی، نازخند، عبدوی نژاد، شاهین (1387)، نباید بمیری – بررسی علل و انگیزه خودکشی در ایران و جهان، چاپ اول، زنجان، انتشارات نیکان کتاب. ##
-     صدر، محسن (1364)، خاطرات صدر الاشراف، تهران، ناشر وحید. ##
-     صفایی، ابراهیم (1385)، رهبران مشروطه، ج 1، تهران، انتشارات جاویدان. ##
-     عاقلی، باقر (1369)، داور و عدلیه، تهران، ناشر علمی. ##
-     عامری، هوشنگ (1393)، رضاشاه و تحولات ایران معاصر، سوئد، انتشارات فردوسی. ##
-     عباسی، مهدی (1374)، تاریخ کشتی ایران، ج 1، تهران، چاپ هدی. ##
-     عین‌السلطنه (1377)، روزنامه خاطرات عین‌السلطنه، ج 5، تهران، چاپ اساطیر. ##
-     فالاچی، اوریانا (1357)، مصاحبه با تاریخ سازان، ترجمه پیروز ملکی، جلد دوم، تهران، انتشارات امیرکبیر##.
-     فردوست، حسین (1371)، ظهور و سقوط سلطنت پهلوی، چاپ چهارم، تهران، انتشارات اطلاعات.##
-     فرزانه، م.ف (1372)، آشنایی با صادق هدایت، تهران، انتشارات مرکز. ##
-     فوران، جان (1390)، مقاومت شکننده، ترجمه احمد تدین، تهران، انتشارات رسا. ##
-     فیروز، فیروز (1369)، مجموعه مکاتبات، اسناد، خاطرات و آثار میرزا فیروز نصرت الدوله، جلد دوم، تهران، نشر تاریخ ایران. ##
-     قاضی، نعمت اله (1372)، علل سقوط رضاشاه، تهران، انتشارات آثار. ##
-     قانعی فرد، عرفان (1390)، در دامگه حادثه، لس‌آنجلس، ناشر شرکت کتاب. ##
-        کاتوزیان، محمدعلی (1391)، دولت و جامعه در ایران، ترجمه حسن افشار، چاپ ششم، تهران، نشر مرکز.##
-     کاتوزیان، محمدعلی (1372)، صادق هدایت از افسانه تا واقعیت، ترجمه فیروزه مهاجر، تهران، انتشارات نشر طرح نو. ##
-     کسروی، احمد (1323)، ده سال در عدلیه، تهران، چاپ پیمان. ##
-     گلشائیان، عباس قلی (1383)، علی‌اکبر داور در یادداشت‌های گلشائیان، مجله حافظ، شماره یکم. ##
-     ماهنامه الکترونیکی دوران، لحظه‌به‌لحظه با خودکشی وزیر مالیه رضاخان، شماره 100، اسفندماه 1392. ##
-     ماهنامه نسیم بیداری، شماره 66، سال هفتم، 20 بهمن 1394. ##
-     مخبر، عباس (1371)، سلسله پهلوی و نیروهای مذهبی به روایت تاریخ کمبریج، چاپ اول، تهران، انتشارات طرح نو. ##
-     مدنی، سید جلال (1387)، تاریخ سیاسی معاصر ایران، ج 1، چاپ 15، قم، نشر دفتر انتشارات اسلامی. ##
-     معتضد، خسرو (1366)، پلیس سیاسی عصر بیست‌ساله، چاپ اول، تهران، انتشارات جان زاده. ##
-     ملایی توانی، علیرضا (1381)، مجلس شورای ملی و تحکیم دیکتاتوری رضاخان، چاپ اول، تهران، نشر مرکز اسناد انقلاب اسلامی. ##
-     مورن، پی یر (1366)، خودکشی - پیدایش - علل - درمان، ترجمه مازیار سهند، تهران، انتشارات رسام. ##
-     نجفی، موسی، فقیه حقانی، موسی (1392)، تاریخ تحولات سیاسی ایران، چاپ هشتم، تهران، ناشر مرکز چاپ و نشر شهر. ##
-     هالجین و همکاران (1387)، آسیب‌شناسی روانی، ترجمه سید مهدی یحیی، ج 2، تهران، انتشارات روان. ##
-     هدایت، صادق (1353)، بوف کور، تهران، ناشر امیرکبیر. ##
-     هدایت، مخبرالسلطنه (1383)، خاطرات و خطرات، تهران، انتشارات زوار. ##
-     یوسفی نیا، علی‌اصغر (1371)، تاریخ تنکابن، تهران، نشر قطره. ##
مقالات
-     ازغندی، علیرضا (1374)، بازیگران رسمی قدرت سیاسی ایران عصر پهلوی، فصلنامه خاورمیانه، شماره 4، صص 995 -959. ##
-     بشریه، حسین، کرم پور، روزا (1383)، بررسی چرخش نخبگان در ایران دوره قاجار، مجله نامه پژوهش، شماره 10، صص 86-45. ##
-     شهرام نیا، سید امیر مسعود، اسکندری، مجید (1389)، ناکارآمدی نخبگان سیاسی در کارآمد سازی روند توسعه ایران عصر پهلوی، فصلنامه گنجینه اسناد، شماره اول، صص 105-74. ##