نویسنده

پژوهشگر و مدرس دانشگاه فرهنگیان

چکیده

اقدامات امنیتی در دوره کریم‌خان زند برای ایجاد آرامش و نظم با در نظر گرفتن زندگی شبانی و کشاورزی در میان مردمان چهارمحال و بختیاری که به دو صورت مسکون و غیرمسکون در تاریخ این منطقه جلوه کرده‌اند، در دو قالب برخورد با ایلات متمرد و انتظام امور با ایجاد پادگانی در چهارمحال قابل تبیین است. در دوران پرآشوب قرن 12 ه.ق/ 18 م که از حیث بروز هرج‌ومرج، غلیان قبایل و ایلات منحصر به فرد است، منجر به از بین رفتن امنیت راه‌ها و اماکن و معطل ماندن امور عادی رعایا در مناطق مختلف غرب ایران شد. این تحقیق که با روش تاریخی تدوین شده است با طرح این سؤال که روند برقراری امنیت در منطقه چهارمحال و بختیاری توسط کریم‌خان چگونه و با چه روشی صورت گرفته است؟ در پاسخ به این سؤال فرض تحقیق بر این است که کریم‌خان زند برای اعمال حاکمیت بر منطقهچهارمحالو بختیاری و ایجاد نظم و امنیت در آن‌که در همسایگی اصفهان قرار داشت، از روش‌های مختلفی نظیر تحبیب، اعطای مسئولیت مالیاتی و واگذاری نظم و امنیت محلی به خوانین استفاده کرد. روش‌های دیگری مانند سیاست کوچاندن ایل و یا گرو گرفتن سران آنان نیز به کار می‌رفت. یافتههای پژوهش نشان میدهد که این روند در بعد محلی، موجب برقراری نسبی امنیت و رونق راه ارتباطی شمال و جنوب و در بعد کشوری نیز با گسترش قلمرو خان زند، تأثیر بسیار زیادی در انتظام امور رعایا، تجار و مسافران داشت.

کلیدواژه‌ها

-     افتخاری، اصغر(1380)، ساخت اجتماعی امنیت(درآمدی بر جامعه شناسی امنیت)، فصلنامه دانش انتظامی، زمستان، شماره ۱۱، صص ۵۳-۲۲. ##
-     افضلی، رسول و ضرغامی، برزین(1388)، تحلیل بنیادهای پایدار همگرایی و متغیرهای اعتباری تهدید قومی در ایران؛ فصلنامه پژوهش‌های جغرافیای انسانی؛ شماره ۷۰، شماره ۷۰، زمستان، صص ۹۰-۷۷.##
-     امان، دیتر (1367)، بختیاری‌ها عشایر کوچ‌نشین ایرانی در پویه تاریخ، ترجمه سید محسن محسنیان، تهران، انتشارات آستان قدس رضوی. ##
-     امان‌اللهی بهاروند، سکندر (1370)، کوچ‌نشینی در ایران، پژوهشی درباره ایلات و عشایر؛ تهران: نشر آگاه، ۱۳۷۰.##
-     - آهنجیده، اسفندیار (1378)، چهارمحال و بختیاری و تمدن دیرینه آن، اصفهان، انتشارات مشعل.
-     - اعتمادالسلطنه، محمّدحسن‌خان (1364)، تاریخ منتظم ناصری، به تصحیح دکتر محمّد اسماعیل رضوانی، تهران، انتشارات دنیای کتاب. ##
-     اوژن بختیاری، ابوالفتح (1346)، تاریخ بختیاری، تهران، مجله وحید، ۱۳۴۶، ج ۱.##
-     پری، جان. ر.(1365)، کریم‌خان زند (تاریخ ایران بین سال‌های ۱۷۹۹-۱۷۴۷ م.)، ترجمه علی‌محمّد ساکی، تهران، انتشارات فراز. ##
-     جزایری شوشتری، سید عبداللّه (1348)، تذکره شوشتر، به تصحیح خان بهادر مولی‌بخش و محمّد هدایت حسین، با مقدمه سید محمّد جزایری، تهران، کتابخانه صدر. ##
-     حسینی‌فسایی، حاج میرزا حسن (1367)، فارسنامه ناصری، تصحیح و تحشیه دکتر محمود رستگار فسایی، تهران، انتشارات امیرکبیر. ##
-     خوب‌نظر، حسن (1354)، جانشینان کریم‌خان زند، شیراز، انتشارات دانشگاه پهلوی شیراز. ##
-     رجایی، غلامعلی (1371)، ایران و کریم‌خان، تهران، مؤسسه فرهنگی ضریح. ##
-     رجبی، پرویز (1371)، کریم‌خان زند و زمان او، تهران، گروه فرهنگی مرجان، با همکاری انتشارات امیرکبیر، ۱۳۵۲.##
-     یاحی، محمّدامین (1368)، سفارتنامه‌های ایران (گزارش مسافرت و مأموریت سفیران عثمانی در ایران)، تهران، انتشارات توس. ##
-     زرّین‌کوب، عبدالحسین (1375)، روزگاران دیگر (از صفویه تا عصر حاضر)، تهران، انتشارات سخن. ##
-     ساروی، محمّد فتح‌اللّه بن محمّدتقی (1371)، تاریخ محمّدی «احسن التواریخ»، به اهتمام غلامرضا طباطبایی‌مجد، تهران، انتشارات امیرکبیر. ##
-     سایکس، سرپرسی (1377)، تاریخ ایران، ترجمه سید محمّدتقی فخرداعی گیلانی، تهران، انتشارات دنیای کتاب، ۱۳۷۷، ج‌دوّم. ##
-     سردار اسعد، علی‌قلی‌خان و لسان‌السلطنه سپهر، عبدالحسین (1376)، تاریخ بختیاری (خلاصة الاعصار فی تاریخ البختیار)، به اهتمام جمشید کیانفر، تهران، انتشارات اساطیر. ##
-     سینائی، سیدعطاءالله (1385)، نظام ایلیاتی و الگوی حکومت در ایران جلد ۵، شماره ۶ و ۷, بهار و تابستان، صص ۶۱-۴۳.##
-     شعبانی، رضا (1377)، تاریخ تحوّلات سیاسی - اجتماعی ایران در دوره‌های افشاریه و زندیه، تهران، سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت). ##
-     شمیم، علی‌اصغر (1373)، از نادر تا کودتای رضاخان میرپنج، تهران، انتشارات مدبّر. ##
-     عکاشه، اسکندرخان (ضیغم‌الدّوله بختیاری)(1365)، تاریخ ایل بختیاری، تهران، انتشارات فرهنگسرا. ##
-     عبادی نژاد، دکتر سیدعلی و ذوقی، لیلا، رفعتی، سید عزیز و قبادی، عباس (1388)، رابطه بین عوامل جغرافیایی و نظم و امنیت اجتماعی؛ فصلنامة علمی - پژوهشی انتظام اجتماعی، سال ۱، شماره ۳، پاییز، صص ۱۴۰-۱۲۷.##
-     غرایاق زندی، داوود (1388)، تحول کارکردهای پلیس در پرتو نظریه‌های امنیت خُرد؛ فصلنامه مطالعات راهبردی، سال ۱۲، شماره ۲، شماره مسلسل ۴۴، تابستان، صص ۲۷-۷.##
-     غفاری، غلامرضا(1383)، ساختار اجتماعی جامعه روستایی ایران؛ نامه پژوهش، سال ۸، دوره جدید، شماره ۹، بهار، صص ۱۴۶-۱۲۱.##
-     غفاری کاشانی، ابوالحسن (1369)، گلشن مُراد (تاریخ زندیه)، به اهتمام غلامرضا طباطبایی‌مجد، تهران، انتشارات زرّین. ##
-     فتاحی، قاسم: چهارمحال و بختیاری در عهد افشاریه، تهران، سامان دانش، ۱۳۸۳.##
-     فوران، جان (1377)، مقاومت شکننده (تاریخ تحوّلات اجتماعی ایران): ترجمه احمد تدین، تهران، مؤسسه خدمات فرهنگی رسا. ##
-     کلانتر، میرزا محمّد (1362)، روزنامه میرزا محمّد کلانتر فارس، به تصحیح عباس اقبال، تهران کتاب‌فروشی‌های سنایی و طهوری. ##
-        گارثویت، جن. راف (1375)، بختیاری ‌در آیینه ‌تاریخ، ترجمه ‌مهراب‌ امیری، تهران، انتشارات ‌آنزان‌ و سهند. ##
-     گاسپار، دروویل (1370)، سفر در ایران، ترجمه: منوچهر اعتماد مقدم، تهران، انتشارات شباویز. ##
-     گلستانه، ابوالحسن بن محمّدامین (1330)، مُجمل‌التواریخ پس از نادر، به اهتمام مدرّس رضوی، تهران، چاپخانه شرکت طبع. ##
-        لمبتون، آن، ک.س (1362)، مالک و زارع در ایران، ترجمه منوچهر امیری، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی. ##
-     موسوی‌نامی اصفهانی، میرزا محمّدصادق (1363)، تاریخ گیتی‌گشا، به اهتمام سعید نفیسی، تحریر و تحشیه دکتر عزیزاللّه بیات، تهران، انتشارات امیرکبیر. ##
-     موسوی‌نامی اصفهانی، میرزا محمّدصادق (1366)، تاریخ گیتی‌گشا، به‌اهتمام سعید نفیسی، تهران، اقبال. ##
-     نوایی، عبدالحسین (1344)، کریم‌خان زند، تهران، انتشارات ابن‌سینا و فرانکلین. ##
-     نیکزاد امیرحسینی، کریم (1354)، شناخت سرزمین بختیاری، اصفهان، ناشر مؤلف (چاپخانه نشاط). ##
-     نیکزاد امیرحسینی، کریم (1357)، شناخت سرزمین چهارمحال، اصفهان، ناشر مؤلف (چاپخانه ربانی). ##
-     ورهرام، غلامرضا (1366)، تاریخ سیاسی و اجتماعی ایران در عصر زند، تهران، انتشارات معین. ##
-     هدایت: رضاقلی‌خان (1373)، فهرس‌التواریخ، به تصحیح عبدالحسین نوایی، هاشم محدث، تهران، پژوهشگاه علوم‌ انسانی و مطالعات فرهنگی. ##
-     هدایتی، هادی (1334)، تاریخ زندیه، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، ج‌۱.##
-     Garthwaite, Gene R.: "The BakhtiyariKhans as Landlords and Governors”, No II. ##