نویسندگان

1 استادیار گروه تاریخ دانشگاه محقق اردبیلی

2 دانشجوی کارشناسی ارشد تاریخ ایران دوره اسلام، دانشگاه محقق اردبیلی

چکیده

دست‌کم در طول تاریخ ایرانِ بعد از صفویه، در خوزستان، همواره تلاشهایی برای استقلال‌طلبی و تمرّد از حکومت مرکزی وجود داشته است. با روی کار آمدن حکومت قاجار، این روند ادامه پیدا کرد. در این دوره، مهم‌ترین تلاشهاازسوی خوانین بختیاری و در رأس آنهامحمدتقیخانبختیاری و در پی آن از سوی اعراب بنی‌کعب صورت گرفت. سرکشی‌های محمدتقیخان از اواخر حکومت فتحعلیشاه آغاز و تا اواخر حکومت محمدشاه ادامه پیدا کرد. وی در چندین مرحله شورش نمود و در نهایت توسط منوچهرخان معتمدالدوله سرکوب شد. با سرکوب و پناهنده شدن خان بختیاری به فلاّحیه و شیخ ثامر کعبی دامنۀ شورش به این منطقه کشیده شد و البته نافرمانی و تمرّد شیخ ثامر نیز به دست معتمدالدوله سرکوب گردید. پرسش اصلی پژوهش حاضر این است که معتمدالدوله برای سرکوب شورشهای خوزستان در جهت یکپارچه کردن این منطقه چه دلایلی داشت و چه اقداماتی انجام داد؟ روش پژوهش در این مقاله، کتابخانه‌ای و بر اساس داده‌های آثار اصیل و تحقیقی است.

کلیدواژه‌ها

-     اعتضادالسلطنه، علیقلی میرزا (1370)، اکسیر التواریخ، به اهتمام جمشید کیانفر، تهران: ویسمن.##
-     اعتمادالسلطنه، محمدحسن خان (بی­تا)، تاریخ منتظم ناصری، ج 3، به تصحیح محمد اسماعیل رضوانی، تهران: دنیای کتاب. ##
-     اعتمادالسلطنه، محمدحسن خان (1367)، مرآت­البلدان، به کوشش عبدالحسین نوایی و میر هاشم محدث، ج 1، تهران: دانشگاه تهران. ##
-     افشار سیستانی، ایرج (1366)، نگاهی به خوزستان، تهران: هنر. ##
-     افشار سیستانی، ایرج (1373)، خوزستان و تمدن دیرینۀ آن، ج 1، تهران: سازمان چاپ و انتشارات. ##
-     افشار، حسنعلی خان (1382)، سفرنامۀ لرستان و خوزستان، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. ##
-     امامی (اهوازی)، سید محمدعلی (1379)، تاریخ خوزستان، بازنگاری و ویرایش ع. روح­بخشان، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی. ##
-     امان، دیتر (1369)، بختیاری‌ها: عشایر کوچ‌نشین ایرانی در پویۀ تاریخ، ترجمۀ سید محسن محسنیان، مشهد: موسسه­ی چاپ و انتشارات آستان قدس رضوی. ##
-     آریا، محمدحسین (1376)، لرستان در سفرنامۀ سیاحان، تهران: فکر روز. ##
-     بامداد، مهدی (1384)، شرح رجال ایران، به تصحیح ذبیح‌الله علی زادۀ اِشکِوَری، تهران: فردوس. ##
-     باقری، قباد (1379)، بختیاری در گذر زمان، تهران: دانش. ##
-     بختیاری، سردار اسعد (1376)، تاریخ بختیاری، به اهتمام جمشید کیانفر، تهران: اساطیر. ##
-     بختیاری، مریم (1382)، خاطرات سردار مریم بختیاری، ویراستۀ غلام عباس نوروزی، تهران: انزان. ##
-     بیشوپ، ایزابلا (1375)، از بیستون تا زردکوه بختیاری، ترجمۀ مهراب امیری، تهران: چاپ مهنا. ##
-     دبُد، کلمنت گوستوس (1371)، سفرنامۀ لرستان و خوزستان، ترجمۀ محمدحسین آریا، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی. ##
-     راولینسون، سر هنری (2536)، سفرنامۀ سر هنری راولینسون به لرستان و خوزستان، خرم‌آباد: انتشارات انجمن ادب و قلم. ##
-     ساسانی، خان ملک (1362)، دست پنهان سیاست انگلیس در ایران، تهران: بابک. ##
-     سلطانی، محمدعلی (1372)، جغرافیای تاریخی و تاریخ مفصل کرمانشاهان (ایلات و طوایف)، با مقدمۀ عبدالحسین نوابی، ج 3، تهران: سها. ##
-     سیادت، موسی (1379)، تاریخ خوزستان از سلسلۀ افشاریه تا دوران معاصر، ج 1 و 2، قم: دفتر خدمات چاپ و نشر عصر جدید. ##
-     صداوی، علیرضا (1379)، تاریخ بنی کعب و ماجرای شیخ خزعل، تهران: موسسۀ فرنگی انتشاراتی آفرینه. ##
-     عضدالدوله، احمد میرزا (1376)، تاریخ عضدی، به کوشش عبدالحسین نوایی، تهران: بابک. ##
-     فرامرزی، احمد (1346)، کریم­خان زند و خلیج‌فارس، به کوشش حسن فرامرزی، تهران: داور پناه. ##
-     قربان پور دشتکی، خدابخش (1390)، انگلیس و بختیاری، تهران: موسسۀ مطالعات تاریخ معاصر. ##
-     کاشانی، قاضی احمد بن محمد مختار (1304)، تاریخ نگارستان، به تصحیح و مقدمۀ آقا مرتضی مدرس گیلانی، تهران: فرهنگ. ##
-     کرزن، جرج ناتانیل (1380)، ایران و قضیۀ ایران، ترجمۀ غلامعلی وحید مازندرانی، ج 2، تهران: شرکت علمی و فرهنگی. ##
-     کسروی، احمد (1313)، تاریخ پانصدسالۀ خوزستان، تهران: نشر علمی فرهنگی. ##
-     کسروی، احمد (1378)، مشعشعیان (مختصری از تاریخ خوزستان)، به کوشش عزیز الله علیزاده، تهران: انتشارات فردوس. ##
-     گارثویت، ژن آر.(1373)، تاریخ سیاسی، اجتماعی بختیاری، ترجمۀ مهراب امیری، تهران: بهمن. ##
-     لاچینی، ابوالقاسم (1326)، احوالات و دستخط‌های عباس میرزا قاجار نایب‌السلطنه و تاریخچۀ مختصری از جنگ‌های ایران و روسیه و عثمانی، تهران: بنگاه مطبوعاتی افشاری. ##
-     لایارد، سرآستین هنری و ...(1371)، سیری در قلمرو بختیاری و عشایر بومی خوزستان، ترجمۀ مهراب امیری، تهران: پدیده. ##
-     لایارد، سرآستین هنری (1367)، سفرنامۀ لایارد یا ماجراهای اولیه در ایران، ترجمۀ مهراب امیری، تهران: وحید. ##
-     لسان الملک سپهر، محمدتقی خان (1377)، ناسخ التواریخ تاریخ قاجاریه (از آغاز تا پایان سلطنت فتحعلی شاه)، ج 1 و 2، به اهتمام جمشید کیانفر، تهران: اساطیر. ##
-     لطیف پور، احمد (1386)، تاریخ دزفول، تهران: فرهنگ مکتوب. ##
-     محمود میرزا قاجار (بی‌تا)، گلشن محمود، بی‌جا: بی‌نا. ##
-     هدایت، رضا قلی‌خان (1380)، روضه‌الصفای ناصری، ج 15، به تصحیح جمشید کیانفر، تهران: اساطیر. ##