نویسنده

چکیده

در عصر قاجار به‌واسطه وجود مناقشات ارضی و برخی ناامنی‏های مستمر در کشور، دولت مجبور بود تا علاوه بر استفاده از نظامیان رسمی، از ایلات و طوایف نیز در مواقع جنگ و اردوکشی‏ها سرباز به خدمت بگیرد. این مسئله باعث شده بود تا همیشه مبلغ قابل‌توجهی از بودجه کل کشور صرف مخارج این نیروها گردد. این پژوهش در نظر دارد تا پرداخت مواجب نیروهای نظامی را به‌عنوان بخشی از این مخارج، مورد کنکاش قرار دهد. پژوهش حاضر با رویکرد آرشیوی- تحلیلی قصد دارد تا از طریق بازخوانی و بازنویسی اسناد یکی از مجموعه‏های 10000 برگی آستان قدس رضوی که محدوده سال‌های 1264 الی 1343 ق را در برمی‌گیرد، نحوه پرداخت مواجب و سیورسات به نظامیان و منابع مالی این پرداخت‏ها را مورد بررسی قرار دهد. نتایج پژوهش نشان می‏دهد که بودجه حکومت قاجاریه، بیشتر از محل وصول انواع مالیات‏ها‏ تأمین می‌شد که بخش اعظم آن به نظامیان و پرداخت مواجب‏ آن‌ها تعلق می‏گرفت. بودجه مملکتی در دیوان‌خانه و در دفاتری تحت عنوان دستورالعمل تنظیم می‏گردید که بر اساس اصول دیوانی و از نظم خاصی در نوشتار برخوردار بودند. مواجب‏‏ به دو صورت نقدی و جنسی سه‌ماهه و یا شش‌ماهه بر اساس کتابچه دستورالعمل و بعد از مراسم سان و طی تشریفات خاصی پرداخت می‏شد.

کلیدواژه‌ها